Archive for the ‘Rośliny ozdobne’ Category

Róże parkowe i botaniczne

Róże parkowe i botaniczne mają zastosowanie w parkach i ogrodach botanicznych. Służyły one jako materiał wyjściowy dla licznych krzyżówek, które ze swej strony zapoczątkowały powstanie nowych ras, a także grup róż użytkowych. Do najważniejszych z nich zalicza się: Rosa canina — Róża dzika, szypszyna. Pochodzi z Europy, Afryki północnej oraz Azji Mniejszej. Krzew niezbyt gęsty, wysokości ok. 2 m, pokryty rzadko rozsianymi, hakowatymi kolcami, o pędach łukowato zwisających. Liście przeważnie 5-listkowe, listki eliptyczne, piłkowane. Kwiaty pojedyncze lub zebrane po 3-r-5, najczęściej jasnoróżowe, choć bywają i białe, o średnicy do 5 cm. Owoc podłużny, po dojrzeniu purpurowoczerwony. Gatunek stosowany w parkach na żywopłoty oraz w grupach, najczęściej na podkładki pod róże. Rosa centijolia — Róża stulistna. Pochodzi z Kaukazu, Azji Mniejszej i Iranu. Wysokość do 2 m. Pędy opatrzone silnymi kolcami i licznymi szczecinkami. Liście 5-listkowe, często z obydwu stron owłosione, pojedynczo piłkowane, dość duże i cienkie. Kwiaty bardzo pełne, kuliste, zwisające, mają zwykle barwę różową. Silnie pachną. Kwitnie w czerwcu i lipcu. Owocuje rzadko. Różę stulistną rozmnaża się z licznie wytwarzanych odrośli korzeniowych. Znosi dobrze nasze zimy. Róża ta wymaga starannej uprawy i dość silnego cięcia. Jest najdawniej znaną różą ogrodową, od której wywodzą się róże pełnokwiatowe. Rosa cinnamomea — Róża girlandowa. Pochodzi z Europy i Azji. Krzew wysokości 1-2 m, pędy brązowe. Kolce silnie zakrzywione, o dużych nasadach. Listki zmiennej wielkości, jajowate lub podłużniejajowate, pojedynczo piłkowane, od spodu silniej owłosione, matowozielone. Kwiaty umieszczone pojedynczo lub zebrane w skąpe kwiatostany, o zabarwieniu różowym lub purpuroworóżowym, średnicy ok. 5 cm, pachnące. Kwitnie w czerwcu, czasem przedłuża kwitnienie do lipca włącznie. Nie wymaga cięcia, tylko przerzedzania. Wydaje liczne odroślą korzeniowe. Nadaje się na niskie grupy i żywopłoty niecięte. Rosa joetida (Rosa lutea) — Róża żółta. Pochodzi z Azji. W swojej ojczyźnie dorasta do 3 m. U nas powszechnie znana w odmianach: R. joetida var. persiana — odm. pełnokwiatowa, znana pod nazwą ,Per- sian Yellow’. Wysokość do 1,5 m. Kwitnie bardzo obficie. Znosi mrozy do — 25°C. Kwiaty ciemnożółte. Jest to odmiana spotykana w ogródkach wiejskich. Rosa gallica — Róża francuska. Pochodzi z Europy i Azji. Wysokość do 1 m. Krzew zwarty, o pędach wzniesionych, z licznymi rozrastającymi się pod ziemią pędami. Pędy mają barwę siną, są pokryte licznymi, cienkimi, zakrzywionymi kolcami oraz szczeciniastymi włoskami. Liście 3-i-5-listkowe, długości 2-6 cm, szerokoeliptyczne, częściej podwójnie piłkowane, skórzaste, z wierzchu ciemnozielone, od spodu jaśniejsze i owłosione, z wystającymi nerwami. Przylistki wysoko przyrośnięte. Kwiaty duże (średnicy ok. 6 cm), pojedyncze, pachnące, o barwie czerwonej lub różowej w różnych odcieniach, osadzone na długich, gruczołkowatych szypułkach. Kwitnie w czerwcu, czasem i w lipcu. Owoce czerwone, okrągłe, omszone. Nadaje się do tworzenia niskich grup, jest rozmnażana z odrostów korzeniowych. Na uwagę zasługuje odmiana R. gallica var. versicoler, dorastająca do 70 cm, o kwiatach półpełnych białych, ciemnoróżowo centkowanych. Rosa moyesii — Róża Moyesa. Pochodzi z Chin. Krzew wysokości ok. 2 m. Pędy gęsto pokryte krótkimi, prostymi kolcami, o żółtej barwie. Liście jasnozielone, 7-13-listkowe, prawie siedzące, jajowate lub eliptyczne, drobno ząbkowane, nagie. Kwiaty średnicy do 7 cm, osadzone pojedynczo lub po 3 na krótkich szypułkach. Płatki kwiatowe aksamitne, o odcieniu szkarłatnokarminowym. Kwitnie w czerwcu. Owoce ozdobne, długości do 6 cm, podłużniejajowate, pomarańczowo- czerwone. Znosi temperaturę do — 30 °C. Nie wymaga cięcia, lecz tylko przerzedzania. Rosa multiflora — Róża wielokwiatowa. Pochodzi z Chin, Japonii, Korei. Wysokość do 3 m. Krzew gęsty, o licznych, długich pędach, brązowych lub ciemnozielonych, lekko owłosionych, z ostrymi i gęstymi kolcami. Nie wydaje odrostów. Liście przeważnie 9-listkowe, odwrotnie- jajowate, długości ok. 3 cm, owłosione i piłkowane, ogonki liściowe kolczaste. Przylistki o brzegach ząbkowanych. Liście długo trzymają się na krzewach. Kwiaty o średnicy 2 cm, białe, pachnące, zebrane w liczne, duże, jak gdyby piramidalne kwiatostany. Kwitnie obficie w czerwcu i lipcu. Owoce brązowoczerwone, wielkości grochu. Znosi temperaturę — 25°C. Nadaje się na żywopłoty, od niej pochodzi wiele odmian róż długopędowych oraz wielokwiatowych. Rosa pimpinellijolia (R. spinosissima) — Róża gęstokolczasta. Pochodzi z Europy, Azji. Wysokość do 1 m. Krzew silnie rozgałęziony, o cienkich, sztywnych, krótkich i owłosionych pędach, kolce gęsto rozmieszczone, proste, szczeciniaste, różnej długości, lekko odchylone ku dołowi. Liście zwykle 7-9-listkowe, długości 1-2 cm, prawie okrągłe, pojedyncze, ząbkowane, nagie. Kwiaty o średnicy do 6 cm, białe, osadzone na długich szypułkach. Kwitnie obficie w maju i w czerwcu. Owoce brązowoczerwone mają kształt spłaszczonej kuli. Różę gęstokolczastą rozmnaża się z odrostów korzeniowych. Rosa rubiginosa (R. eglanteria) — Róża rdzawa (Róża jabłkowa, Róża szkocka). Pochodzi z Europy. W Polsce często spotykana w stanie dzikim. Wysokość do 2 m. Gałązki liczne, omszone, barwy ciemnoczerwonej, kolce często dwojakiego rodzaju, hakowate zakrzywione i szczeciniaste. Liście 5-7-listkowe. Listki drobne, jajowatookrągłe, brunatno- zielone, podwójnie piłkowane, od spodu pokryte gruczołkowatymi włoskami, wydzielającymi olejek lotny o zapachu zbliżonym do zapachu jabłek. Kwiaty niewielkie, średnicy do 4 cm, intensywnie różowe, rozmieszczone pojedynczo lub zebrane w skąpe kwiatostany. Działki kielicha po przekwitnięciu nie opadają. Róża rdzawa kwitnie w czerwcu i lipcu. Owoce kuliste lub jajowate, ozdobne, o barwie szkarłatnej. Róża rdzawa wytrzymuje temperatury do — 30°C. Jest doskonałym krzewem parkowym, nadaje się na żywopłoty, dobrze znosi suszę. Żywopłot z rdzawej róży należy jedynie prześwietlać, nie wymaga cięcia. Bywa czasem stosowana jako podkładka pod róże. Rosa rubrifolia — Róża czerwonawa. Pochodzi z Europy. Wysokość do 2 m. Pędy czerwonobrunatne, kolce cienkie, słabo zakrzywione, różnej-wielkości. Liście 5-9-listkowe z purpurowym i niebieskawym odcieniem, nagie, u nasady całobrzegie, wyżej pojedynczo piłkowane. Kwiaty różowe, o działkach kielicha dłuższych od korony, nie opadających. Kwitnie w czerwcu i w lipcu. Krzew ten wytrzymuje półcień, nadaje się na duże żywopłoty znoszące cięcie. Rosa rugosa — Róża pomarszczona (Róża japońska, Róża fałdzista). Pochodzi z Japonii, Chin północnych i Korei. Wysokość do 1,5 m. Krzew o grubych, szczeciniasto owłosionych i kolczastych pędach. Liście duże, 5-9-listkowe, o pomarszczonej, ciemnozielonej i błyszczącej górnej stronie blaszki liściowej, przebarwiającej się wspaniale jesienią na kolor żółty i pomarańczowy. Kwiaty bardzo duże, średnicy do 9 cm, o szerokich płatkach, karminoworóżowe, osadzone pojedynczo, kwitną przez całe lato, od czerwca do jesieni. Owoce duże, kuliste, mięsiste, mocno spłaszczone, gładkie, jaskrawoceglaste, z czasem ciemniejące, zwisają na szypułkach, z dużymi trwałymi działkami kielicha. Różę pomarszczoną rozmnaża się z odrostów korzeniowych. Jest ona odporna na suszę, znosi przeciętne nasze zimy, dobrze rośnie nawet na glebach piaszczystych, kamienistych i żwirowatych. Jest niezastąpionym żywopłotem nieciętym wzdłuż dróg. Owoce jej zawierają dużo witaminy C i są używane na przetwory lub jako dodatek do przetworów w celu wzbogacenia ich w witaminę C. Z odmian na uwagę zasługują: R. rugosa var. alba plena — o kwiatach pełnych, białych, R. rugosa var. rubroplena — o kwiatach pełnych, czerwonych

Róże długopędowe

Róże długopędowe (czepne, pnące) są to róże silnie rosnące, w dobrych warunkach uprawy w ciągu jednego sezonu wegetacyjnego są one zdolne wydać pędy długości 3-5 m. Pędy u znacznej większości są wiotkie, płożące. Róże te sadzi się przy ścianach domów, przy ogrodzeniach, pergolach, altanach, okulizowane na wysokich pniach dzikiej róży tworzą ozdobne girlandy. Większość róż długopędowych kwitnie tylko raz w roku (czerwiec—lipiec), lecz są też odmiany mniej obficie kwitnące w czerwcu, ale powtarzające kwitnienie wczesną jesienią. Róże długopędowe stanowią jedno z najpiękniejszych pnączy. Z odmian u nas bardziej znanych należy wymienić: Róże o kwiatach czerwonych: Blaze Superior — powtarza kwitnienie, Excelsa, Hamburger Phónix — powtarza kwitnienie, Paul’s Scarlett Climber, Don Juan — powtarza kwitnienie, Dortmund — powtarza kwitnienie. Róże o kwiatach różowych i cielistych: Dorothy Perkins, New Dawn — niezrównana odmiana o barwie cielistej, powtarza kwitnienie, znosi przeciętne nasze zimy bez przykrycia. Tausend- schón — piękna, różowa, bez kolców, źle znosi nasze zimy, nawet pod przykryciem. Róże żółtokremowe: Easlas Golden Rambler, Golden Sho- wers, Leverkusen — powtarza kwitnienie, Royal Gold — złotożółta, pachnąca, nadaje się do cięcia. Róże koralowe: Coral Dawn. Róże pomarańczowe: Dance de Feu. Róże białe: Climbing Virgo, Gruss an Zabern, White Dorothy Perkins. Róże fioletowe: Veilchenblau.

Róże wielokwiatowe

Róże wielkokwiatowe są prowadzone jako krzaczaste lub pienne. Obejmują one dużą liczbę mieszańców należących do różnych grup, z których powszechnie są znane: 1. Róże powtarzające kwitnienie (tzw. remontantki). Charakteryzują się one silnym wzrostem, obfitym kwitnieniem na początku lata, powtarzaniem kwitnienia jesienią. Są one dosyć odporne na mróz, nie mogą jednak zimować bez nakrycia. Wymagają u większości odmian długiego cięcia (słabego). Kwiaty są przeważnie w barwach białej i czerwonej, choć bywają i różowe. Ze starych odmian są znane: Fraul Karl Druschki (biała) i Hugh Dickson (czerwona). 2. Róże herbatnie (Rosa thea). Charakteryzują się pędami długimi, cienkimi, czasem czepnymi, z rzadko rozstawionymi, prawie prostymi kolcami. Kwiaty najczęściej żółte lub różowawożółte, o charakterystycznej delikatnej woni, osadzone pojedynczo lub po 2-3 na stosunkowo krótkich szypułkach. Róże herbatnie kwitną w lecie, są niestety mało odporne i jako gruntowe w naszych warunkach mniej się nadają. Do znanych odmian należą: Marechal Niel — stosowana do obsadzania ścian ‚ w szklarniach oraz Gloire de Dijon (obie tu wymienione odmiany barwy żółtej). 3. Mieszańce herbatnie (T. H.). Rasa róż tzw. mieszańców herbatnich powstała ze skrzyżowania róż herbatnich z powtarzającymi. Róże należące do tej rasy kwitną całe lato, są odporniejsze na mróz od herbatnich, ale zimą wymagają nakrycia. Cięcie u tej rasy jest uzależnione od siły wzrostu danej odmiany. Przeważnie tnie się na 4-6 oczek, z tym że odmiany bardzo silnie rosnące należy ciąć dłużej, a spotykane w tej rasie odmiany półpnące tylko lekko się skraca. Należą tu odmiany: Ophelia (cielista), Golden Ophelia (złocista), Hadley i Etoile de Hollande (czerwone) i wiele innych. 4. Róże Perneta. Rasa ta otrzymana ok. roku 1900 zosłała nazwana Perneta, od nazwiska francuskiego hodowcy z Lyonu. Róże Perneta charakteryzują się długimi, prostymi lub słabo zakrzywionymi kolcami, gładkimi, ciemnozielonymi, błyszczącymi liśćmi, kwiatami osadzonymi pojedynczo. Z odmian spotykanych w uprawie należy wymienić: Madame Edouard Herriot (koralowoczerwona), Souvenir de Claude Pernet (jasnożółta), Wilhelm Kordes (czerwona z żółtym odcieniem). Załączone zestawienie podaje ciekawsze odmiany z wyżej wymienionych ras, zestawione barwami, Czerwone: Baccara (TH), Crimson Glory (TH), Etoile de Hollande (TH), Generał Arthur (TH), Hadley (TH), Jantar (TH), K of K (TH), Madame Edouard Herriot (Pern), Montezuma (TH) wpadająca w buraczkowy, New Yorker (TH), Poznań (TH), Red Letter Day (TH) — półpełna, Rotę Mev G. A. van Rossem (Pern), Super Star (TH) — ceglasta, piękna róża. Różowe i łososiowe: Comtesse Vandal (TH), Elisabeth Rosę (TH), Kordes Perfecta (TH), Mazowsze (TH), Pink Lustre (TH), President Macia (TH), The Queen (TH). Pomarańczowe, żółte i cieniowane: Beauts (TH), Bettina (TH), Betty Uprichard (TH), Ambasador (TH), Angćle Pernet (TH), Carioca (TH), Duisburg (TH), Eve (TH), Golden Dawn (TH), Independens Day (TH), Katharine Pechtold (TH), Luna (TH), Spek’s Yelow (TH), Sutter’s Gold (TH), Thais (TH), Warszawa (TH), Whisky (TH). Cieliste: Gloirel de Dijon (T), Madame Butterfly (TH), Madame Jules Gravereaux (T), Madame Meilland (syn. Gloria Dei) (TH), Ophelia. Białe: Frau Karl Druschki (R), Virgo (TH), White Christmas (TH), White Swan (TH), Youki San (TH). Róże wielokwiatowe (bukietowe) — Polyantha i Flori- bunda są stosowane głównie na kwietniki, jednorodne rabaty. Wyróżniają się one obfitością kwitnienia i służą często do obsadzania rabat w parkach i na zieleńcach miejskich. Wśród nich można wyróżnić trzy grupy: róże wielokwiatowe o kwiatach drobnych, o kwiatach większych i o kwiatach dużych. Róże wielokwiatowe o kwiatach drobnych mają pojedyncze kwiaty średnicy 1,5-3 cm. Kwiaty są w kwiatostanach tworzących duże piramidalne bukiety, np. odmiany Orange Triumph — barwy pomarańczowoczerwonej, Yvonne Rabier — o kwiatach barwy białej. Róże wielokwiatowe o kwiatach większych mają pojedyncze kwiaty o średnicy 3-4 cm, zebrane w płaskie kwiatostany, np. u odmiany Fanal — czerwonoróżowa, Forschritt — łososiowożółta, Joseph Guy — karmazynowoczerwona, Ellen Poulsen — różowa, Elsę Poulsen — ciemnoróżowa, Neues Europa — czerwonopomarańczowa, Polka — jasnoróżowa, Souvenir de la Malmaison — cielista, Zorina — łososiowopomarańczowa. Róże wielokwiatowe o kwiatach dużych mają kwiaty średnicy 4-6 cm, szlachetnego kształtu, zebrane przeważnie w bukiety. Stanowią one wyodrębnioną rasę — Rosa Floribunda. Należą tu np.: Tashion — półpełna, łososioworóżowa, Condessa de Sastago — pomarańczowa, Goldilocks — złotożółta, Goldjuwel — złotożółta, Irish Beauty — łososiowoczerwona na złocistym tle, Korona — łososiowoczer- wona, Meteor — cynobrowoczerwona, Queen Elisabeth — jasnoróżowa, silnie rośnie, cenna.

Ważniejsze choroby i szkodniki róż i ich zwalczanie

Dobrze posadzone i pielęgnowane róże, przebywające w odpowiadającym im siedlisku, nie bywają masowo atakowane przez choroby i szkodniki. Duży wpływ na odporność róż ma odpowiednie ich nawożenie (stosowanie raczej nawozów organicznych, unikanie przeazotowania, szczególnie nawozami mineralnymi). Niemniej należy zapoznać się z najczęściej występującymi chorobami i szkodnikami róż. Sposoby zwalczania chorób i szkodników ulegają często zmianie, gdyż zwiększa się ciągle asortyment środków ochrony roślin zarówno produkowanych w kraju, jak i sprowadzanych w ramach importu. W związku z tym w sprawie zwalczania chorób i szkodników roślin należy się zwracać •do miejscowych placówek służby ochrony roślin. Do pospolitszych chorób róż należą: mączniak właściwy róż, mączniak rzekomy róż, rdza róż, czarna plamistość i rak wgłębny róż oraz guzowatość korzeni. Mączniak właściwy róż objawia się w postaci białego, mącznego lub pilśniowego nalotu, występującego po obu stronach liści oraz na pędach i pąkach kwiatowych. Rozwojowi grzyba sprzyja wilgotność i ciepło, toteż należy unikać podlewania róż z góry podczas suszy. Są odmiany róż bardziej podatne lub też mniej podatne tej chorobie. Zwalczanie polega na oprysku roślin preparatami siarkowymi, zwłaszcza siarką koloidalną. Mączniak rzekomy róż powoduje pojawienie się na liściach żółtawobrunatnych dużych plam, które od spodniej strony są pokryte szarym nalotem. Zwalcza się go opryskując rośliny środkami miedziowymi. Rdza róż pojawia się zwykle na różach ogrodowych w czerwcu, w postaci żółtawych plam. Później pojawiają się na nich, zwłaszcza na dolnej stronie liści, jaskrawe, pomarańczowe skupienia zarodników, które na jesieni brunatnieją, a następnie czerwienieją. Rdzę zwalczą się stosując oprysk środkami miedziowymi jesienią, po opadnięciu liści. Opadłe liście należy palić, gdyż są one głównym źródłem zakażenia. Wczesną wiosną opryskuje się róże środkami grzybobójczymi, głównie miedziowymi. Czarna plamistość róż występuje najczęściej późnym latem i jesienią. Na liściach pojawiają się wówczas mniejsze lub większe plamy ciemnobrunatne lub fioletowoczarne, o brzegach gwiaździsto-postrzępionych. Zakażone liście żółkną i opadają. Choroba ta osłabia rośliny do tego stopnia, że w następnym roku kwitną bardzo słabo. Zwalczanie polega przede wszystkim na zrywaniu i paleniu porażonych liści oraz na silnym przycinaniu pędów. Wiosną stosuje się oprysk środkami miedziowymi lub siarkowymi. Pożądany jest również oprysk jesienią, przed przykrywaniem róż na zimę. Rak wgłębny róż jest chorobą pędów, głównie róż czepnych (pnących), zbyt ciepło okrywanych na zimę. Charakteryzuje się powstawaniem dość dużych okrągławych plam na pędach ubiegłorocznych. Barwa plam jest początkowo ciemna, przy czym występuje najczęściej dookoła nich purpurowa obwódka. Starsze plamy zasychają, przybierając barwę szarobrunatną. W miejscach pokrytych plamami wytwarzają się głębokie, rakowate rany. Jeśli uszkodzenia rozszerzają się, to część gałązki lub pnia znajdująca się pod uszkodzeniem zamiera. Zwalczanie polega na usuwaniu i paleniu porażonych pędów, wycinaniu i zasmarowywaniu maścią ogrodniczą ognisk choroby. Wczesną wiosną, po odkryciu róż, należy opryskać róże preparatami miedziowymi. Guzowatość korzeni objawia się występowaniem narośli na korzeniach róż. Krzewy róż porażonych tą chorobą słabiej rosną i wcześniej tracą liście. Źródłem zakażenia roślin jest ziemia. Bakterie powodujące tę chorobą dostają się do wnętrza tkanek roślinnych przez rany pochodzenia mechanicznego (np. zadane przez ranienie czy przycięcie korzenia przy sadzeniu). Walka z tą powszechnie występującą chorobą jest trudna i ogranicza się głównie do sposobów zapobiegawczych. Dlatego jest wskazane zanurzanie korzeni krzewów róż przed ich wysadzeniem w 1,5-procentowym roztworze cieczy bordoskiej, względnie innym środku miedziowym. Dla odkażenia narzędzi, które mogą przenosić chorobę, należy wszystkie narzędzia po każdorazowym cięciu odkażać za pomocą 0,5-procentowego roztworu formaliny lub innego środka dezynfekcyjnego. Z ważniejszych szkodników występujących na różach należy wymienić: mszyce, zwójki, bruzdownicę pędówkę, nimółkę różaną, obnażacza różówkę, szypszyńca różanego. Najpospolitszy szkodnik, jakim są mszyce, występuje na wierzchołkach pędów, tworząc kolonie uszkadzające pąki kwiatowe. Mszyce ponadto przenoszą wirusy roślinne. Ten masowo występujący szkodnik powoduje zniekształcenia wierzchołkowych części pędów oraz zahamowanie rozwoju roślin. Zwalcza się go przez opryskiwanie preparatem mszycobójczym. Zwójki żerują również na szczytowych częściach pędów. Zimują jaja złożone najczęściej w rozwidleniach pędów róż. Gąsienice długości 1 cm żerują od kwietnia do maja, przepoczwarczają się wewnątrz zwiniętych liści. Zwalcza się je przez opryskiwanie odpowiednimi preparatami. Bruzdo w nica pędówka uszkadza wierzchołki pędów kwiatowych, drążąc w nich chodniki. Może ona uniemożliwić kwitnienie opanowanych pąków. Formą żerującą jest cielistobiała larwa długości 1-2 cm. Zwalcza się ją przez obcinanie i palenie opanowanych pędów. Nimółka różana, żerująca na liściach, powoduje ich rurkowate zwijanie się od brzegów do nerwu głównego. Larwy znajdują się wewnątrz tych rurek. Zwalcza się je przez oprysk odpowiednimi preparatami chemicznymi. Obnażacz różówka jest również pospolitym szkodnikiem. Składa on jaja na młodych pędach róż, układając je sznurem w ponakłuwane zagłębienia, wskutek czego miejsce ze złożonymi jajami wygląda jak szew! Pęd ulega skręceniu i więdnie. Larwy obnażacza są zielone z czarnymi kropkami po bokach ciała, objadają liście tak silnie, że zostaje z nich tylko nerw. Zwalczanie polega na obcinaniu pędów, na których zostały złożone jaja, oraz na oprysku odpowiednim preparatem. Szypszyniec różany powoduje na pędach oraz na liściach róży dzikiej (Rosa canina) szypszyny — galasowate narośla, obficie pokryte długimi, włosowatymi wyrostkami, wewnątrz których znajdują się małe, białe larwy. Zwalczać należy przez ścinanie i palenie pędów opanowanych przez szypszyńca.

Uszczykiwanie pędów i zabezpieczenie róż

Uszczykiwanie pędów róż. Gdy okulizowana róża wypuszcza z założonego oczka nie rozgałęziające się pędy, wierzchołek tego pędu należy skrócić uszczykując paznokciem lub obcinając nożem. Skrócenie pędu rosnącego w górę powoduje jego rozgałęzienie. Uszczykiwanie, stosowane przy uprawie róż na kwiat cięty, wpływa dodatnio na przedłużenie okresu kwitnienia. Usuwanie przekwitniętych kwiatów. Przekwitnięte kwiaty róż należy ścinać, przez co przedłuża się okres kwitnienia roślin oraz zwiększa się wartość ozdobną krzewów, gdyż przekwitające kwiaty szpecą krzewy. Wyjątek stanowią róże parkowe i żywopłotowe, np. Rosa rugosa, której owoce stanowią nie tylko ozdobę, lecz także mają wartość użytkową ze względu na dużą zawartość witaminy C. Utrzymywanie wilgotności gleby. W czerwcu po pierwszym kwitnieniu róże potrzebują dużo wody, toteż jeżeli w tym okresie wypada susza, należy róże przynajmniej dwa razy w tygodniu obficie podlać. Po podlaniu, względnie po deszczu należy je zasilić płynnym nawozem (rozcieńczoną gnojowicą, gnojówką bądź roztworem nawozów azoto-wo-potasowych). Zabezpieczenie róż na zimę. Prawie wszystkie róże wielkokwiatowe, wielokwiatowe oraz długopędowe muszą być na zimę okrywane, tylko większość róż parkowych u nas uprawianych, jak i niektóre długopędowe znoszą przeciętne nasze zimy zupełnie dobrze. Aby róże możliwie dobrze przezimowały, nie należy ich jesienią (przed okresem zabezpieczenia) ciąć, nawozić azotem ani też podlewać. Róże przykrywa się późną jesienią, dopiero po wystąpieniu przymrozków (do — 5°C), co zwykle następuje w drugiej połowie listopada. Lepiej jest dla róż, gdy pierwsze przymrozki zastaną je bez przykrycia, gdyż przedwczesne i nadmierne zabezpieczenie powoduje często czernienie, a nawet całkowite gnicie pędów. Róż nie należy przykrywać za grubo. Najlepszym materiałem do ich okrycia, obok gałązek drzew iglastych, jest piasek lub ziemia. Materiały te nie powinny być namoknięte. Przed przykryciem róż na zimę obrywa się z nich liście, aby zmniejszyć proces transpiracji. Kopczyk z ziemi usypywany przy krzewach róż powinien być wysokości ok. 20 cm. W razie nadejścia silniejszych mrozów można kopczyki jeszcze przyrzucić warstwą liści, gałązkami drzew iglastych itp. Krzewów róż nie kopcuje się zbyt wysoko, gdyż przy wiosennym cięciu wyrastające pędy ponad kopczykiem i tak będą usunięte. Przy zabezpieczeniu róż piennych najlepiej jest przygiąć je do ziemi, umocować paroma kulkami, aby się nie odchylały, a następnie przysypać same korony piaskiem lub ziemią. Koron róż piennych nie należy umieszczać w dołkach, gdyż we wszelkiego rodzaju zagłębieniach może gromadzić się woda. Przy zabezpieczaniu róż piennych w formie stojącej najlepiej okrywać je starymi matami, szmatami, folią lub papierem, byle nie pergaminowym, który nie przepuszcza powietrza. Róże długopędowe przygina się i przysypuje ziemią lub też okrywa (po uprzednim związaniu ich) matami tworząc tzw. chochoły. Jak już podano, róże parkowe i botaniczne sadzone u nas nie potrzebują zabezpieczenia. Przycina się je jedynie po posadzeniu, a w latach następnych tylko je prześwietla.

Cięcie róż

Róże wymagają corocznego cięcia, które należy wykonać zwykle w kwietniu, po odkryciu ich z zabezpieczenia zimowego. Trzeba przy tym pamiętać, że każda grupa róż wymaga innego cięcia, z tym że wszystkie róże świeżo posadzone powinny być przycięte dość silnie, aby mogły zachować równowagę pomiędzy znacznie skróconym systemem korzeniowym a ich częścią nadziemną. U krzewów róż odmian bardzo silnie rosnących pozostawia się na każdym pędzie 4-6 oczek, u krzewów średnio silnych 3-4 oczek, u słabo rosnących 2-3 oczek. Coroczne cięcie róż wielko- i wielokwiatowych polega na usuwaniu wszelkich pędów słabych, cienkich, uszkodzonych, krzyżujących się. Pozostałe pędy przycina się mocniej lub słabiej, zależnie od siły wzrostu danej odmiany oraz od tego, czy chcemy mieć więcej kwiatów, nawet drobniejszych, czy też zależy nam na wielkości kwiatów nawet kosztem ich liczby. Cięcie polega na mocnym przycinaniu pędów u róż słabo rosnących (pozostawiając na pędzie 2-3 oczek), średnio silnie tnie się krzewy wzrostu średniego, najsłabiej, przy pozostawianiu największej liczby oczek na krzewie, odmiany silnie rosnące. Długość przycinania jest uzależniona również od stopnia przemarznięcia pędów róż podczas ostatniej zimy, toteż do cięcia przystępuje się wtedy, kiedy pąki są już nabrzmiałe i można ocenić stopień przemarznięcia pędów. Stosowany sposób cięcia wpływa na wielkość kwiatów i porę ich kwitnienia. Im krócej (mocniej) róże są cięte, tym kwiaty będą okazalsze, aczkolwiek będzie ich mniej i nieco później zakwitają. Cięcie długie, słabsze, przy pozostawieniu większej liczby oczek, powoduje natomiast drobnienie kwiatów i nieco wcześniejsze ich zakwitanie. Sposoby cięcia odnoszą się również do róż piennych wielko- i wielokwiatowych. Inaczej natomiast tnie się róże długopędowe i parkowe. Róże te cechuje znacznie silniejszy wzrost i tworzenie największej liczby pąków kwiatowych na pędach ubiegłorocznych. Toteż u tych róż wiosną usuwa się najstarsze pędy dające słabe przyrosty, jak również wycina się pędy suche, słabe, uszkodzone i wadliwie rosnące. Skracanie pędów ubiegłorocznych należy ograniczyć do obcinania części przemarzniętych, względnie psujących pokrój krzewu. Cięcia silnego, połączonego z mocnym skracaniem przyrostu zeszłorocznego zarówno u róż długopędowych, jak i u parkowych, a także girlandowych (długopędowych uszlachetnionych na wysokim pniu, inaczej zwanych płaczącymi) należy unikać. Usuwanie odrostów. Z dolnych części podkładek, na których zaokulizowano róże, wyrastają często pędy. Odrosty te ukazują się poniżej miejsca okulizacji i noszą miano — dzików. Dziki rosnąc odbierają pokarmy szlachetnym odmianom róż rosnącym powyżej miejsca okulizacji. Jak najwcześniejsze usuwanie tych dzików wpływa dodatnio na rozwój szlachetnych odmian róż. Dziki wycina się możliwie tuż przy szyjce korzeniowej. Czasami odrosty wyrastają z korzenia podkładki, w tym przypadku należy go odkopać i nawet odedrzeć u nasady.

Pielęgnacja róż wysadzonych na miejsce stałe

Po posadzeniu wszystkie róże należy obficie podlać, a po rozpoczęciu przez nie wegetacji, to znaczy w pierwszych dniach maja, trzeba rozpocząć zasilanie róż rozcieńczoną gnojownicą, gnojówką lub roztworem nawozów mineralnych (azotowo-fosforowo-potasowych). W maju powtarza się zasilanie dwu- lub trzykrotnie. Dobrze i wcześnie posadzone róże mogą zakwitnąć już w czerwcu. Po pierwszym ich kwitnieniu, jeżeli w tym okresie wypada susza, róże należy kilkakrotnie obficie podlać. Po podlaniu, względnie po deszczu, zasila się jeszcze raz róże płynnym nawozem. Ściółkowanie róż. W celu utrzymania wilgotności w glebie jest pożądane zastosowanie ściółki pomiędzy różami. Teren pomiędzy roślinami wykłada się przegniłym obornikiem, torfem ogrodniczym, trawą uzyskaną z koszenia trawników, względnie innym materiałem izolacyjnym. Rozrzuca się ściółkę warstwą grubości co najmniej 5 cm. Zabieg ten wstrzymuje rozwój chwastów i nie dopuszcza do przesuszenia gleby. Nawożenie róż. Róże, jak już była o tym mowa, reagują dodatnio na zasilanie od maja do połowy czerwca przefermentowanym krowieńcem. nawozami ptasimi (kurzym lub gołębim) lub też rozcieńczoną gnojówką. Fermentacja wyżej wymienionych nawozów organicznych, zalanych wodą pod przykryciem, trwa w temperaturze ok. 18°C 2 tygodnie. Otrzymaną w ten sposób gnojownicę należy rozcieńczyć wodą 4-krotnie. Nawożenie tak przygotowanymi nawozami płynnymi dobrze jest przeprowadzać po deszczu. Niezależnie od zasilania róż nawozami płynnymi w maju i czerwcu, należy pamiętać o tym, że róże wymagają kilkakrotnego obfitego nawożenia. Róże nie lubią świeżego nawozu naturalnego, np. obornika, nawozu końskiego, świńskiego czy też ptasiego. Natomiast dobrze reagują na komposty otrzymane z tych nawozów, lecz kompostowane przynajmniej przez 6 miesięcy, przysypane warstwami ziemi lub torfem ogrodniczym. Dawki tego przerobionego przez 6 miesięcy kompostu powinny wynosić ok. 4 g na powierzchnię 100 nr. Najlepiej stosować wyżej wymieniony kompost podczas jesiennego przekopywania gleby wokół róż lub wiosną podczas ich odkrywania. Spośród nawozów mineralnych różom jest potrzebny, obok potasu (K) i fosforu (P), w okresie wiosennego ich wzrostu azot (N). Zarówno potas, jak i fosfor przyczyniają się do zwiększenia odporności róż na niskie temperatury naszych zim oraz na choroby i szkodniki, a także mają one wpływ na wzmocnienie ulistnienia i powodują dobre wykształcenie się i wybarwienie kwiatów. Potas najlepiej jest dawać razem z azotem wiosną w postaci siarczanu potasu (1,5 kg czystego składnika na 100 m2), fosfor w postaci mączki kostnej jesienią lub też w postaci superfosfatu, najlepiej granulowanego — wiosną. Azot stosuje się niezależnie od nawozów organicznych, najlepiej w postaci siarczanu amonu lub saletry amonowej, w dwóch dawkach: w drugiej połowie kwietnia i w początku maja. Jednorazowa dawka nawozu azotowego powinna wynosić wiosną 2,5 kg na 100 m2. Wczesną jesienią co 3 lata stosuje się wapń w ilości 20 kg wapna nawozowego na 100 m2. Wszystkie nawozy mineralne, po rozsypaniu na powierzchni gleby, miesza się z jej wierzchnią warstwą za pomocą norcrossów lub grabi.

Sadzenie róż na miejsce stałe

Róże najlepiej sadzić wiosną, gdyż sadzenie jesienne często zawodzi. Krzewy róż sprowadzane wiosną natychmiast wyjmuje się z opakowania i jeśli przeschły na skutek długotrwałej podróży, zanurza się na 12 godzin w naczyniu z wodą. Bezpośrednio przed wysadzeniem jest pożądane zamoczenie róż w papce z gliny. Najlepsze do wysadzenia są róże jednoroczne, o koronie złożonej z kilku silniejszych pędów, z dobrze rozwiniętym systemem korzeniowym. Przy nabywaniu róż plennych (okulizowanych na wysokości 100-150 cm) należy zwrócić uwagę na to, aby pień był prosty, dostatecznie gruby i pozbawiony wszelkich uszkodzeń. Wysadzane przez nas róże winny mieć dobrze wykształcone i kształtne korony oraz należycie wykształcony i zdrowy system korzeniowy. Ze szkółek prowadzonych na glebach piaszczystych korzenie róż są lepiej wykształcone i silniej rozgałęzione, a więc łatwiejsze do przyjęcia przy przesadzaniu. Róże należy sadzić bardzo starannie, uzależniając odległości pomiędzy nimi od grupy róż, jaką się wysadza, od odmiany i żyzności gleby, na której będą rosły. Na średnio żyznej glebie róże parkowe sadzi się w grupach w rozstawie 75-100X150 cm; róże długopędowe (pnące) co 150-200 cm, wielkokwiatowe co 30-45 cm, wielokwiatowe co 25-30 cm. Przy odmianach bardzo silnie rosnących np. róż wielkokwiatowych Mme Mailland, czy z wielokwiatowych Ewa Teschendorff, odległość należy powiększyć o 10 cm. Formy pienne sadzi się co 60-80 cm we wszystkich kierunkach. Bezpośrednio przed sadzeniem korzenie uszkodzone czy nadłamane przycina się ostrym nożem, najczęściej sierpakiem, aż do miejsca zdrowego, stare, zbutwiałe wycina się całkowicie, a pozostałe zdrowe korzenie skraca do 30 cm. Przy samej czynności sadzenia wkłada się rośliny do dołka uprzednio wykopanego, o szerokości 40-50 cm i głębokości 20-30 cm, zwracając uwagę, aby korzenie nie były stłoczone i w żadnym razie zawinięte ku górze. Róże krzaczaste sadzi się tak głęboko, aby miejsce okulizacji znajdowało się ok. 2 cm pod powierzchnią ziemi, a gleba po posadzeniu była silnie wokół obciśnięta. Róże pienne sadzi się zawsze nieco skośnie, co ułatwia przeginanie ich jesienią do ziemi w celu przykrycia na zimę. Przy sadzeniu róż piennych wiosną dobrze jest, do czasu ich pełnej wegetacji, owinąć ich pnie np. wilgotnym mchem, co ułatwia przyjęcie się roślin.

Róże dla terenów zieleni

Róże należą do roślin podziwianych i uprawianych od czasów najdawniejszych. Spotykano je według wszelkiego prawdopodobieństwa już 2000 lat przed naszą erą we wspaniałych ogrodach Babilonu. Róża powszechnie uprawiana w Grecji (VI wiek p.n.e.) została mianowana królową kwiatów. Z Grecji przedostała się do Rzymu, świecąc tam triumf jako symbol miłości i radości życia. Z nastaniem chrześcijaństwa róża dostała się do ogrodów klasztornych, była tam masowo uprawiana, służyła do dekoracji ołtarzy i stanowi jak gdyby symbol miłości chrześcijańskiej. Uczestnicy wypraw krzyżowych przywozili ze wschodu do Europy nowe gatunki róż, które następnie zostały wykorzystane w XIX w. do masowych prac hodowlanych, do sztuk zdobniczych (malarstwo, modelarstwo i rzeźbiarstwo). Dzisiejsze róże ogrodowe są mieszańcami powstałymi przez wielokrotne niekiedy krzyżowanie gatunków dziko rosnących, a następnie przez dalsze krzyżowanie otrzymanych w ten sposób ras. Obecnie jest wiele tysięcy odmian róż, które zależnie od charakteru wzrostu i rodzaju kwiatów dzielimy na róże: wielkokwiatowe (jak dotąd najbardziej znane), wielokwiatowe (bukietowe — polyanty), miniatury, długopędowe (zwane inaczej pnącymi, względnie czepnymi), parkowe i botaniczne. Osobną grupę tworzą róże miniaturowe, te jednak jak dotychczas w zdobnictwie nie mają większego znaczenia. Róże można prowadzić jako krzaczaste lub jako pienne. Okulizuje- my je na róży dzikiej (szypszynie) na pędzie wyprowadzonym na żądaną wysokość. Róże najlepiej rosną na glebie piaszczysto-gliniastej, zasobnej W pokarmy, utrzymanej w należytej kulturze, to znaczy gwarantującej dostęp powietrza do korzeni oraz dostateczny zasób wilgotności. Róże źle rosną na glebie piaszczystej, suchej, jak również na glebie podmokłej, ciężkiej, nieprzepuszczalnej. Najkorzystniejszy dla róż odczyn gleby jest pH 6,5-7. Najpiękniej kwitną róże w stanowisku słonecznym, lekko zacienionym, przewiewnym (w tym przypadku mniej podlegają mączniakowi), choć również udają się w półcieniu. Stanowisko cieniste, całkowicie pozbawione słońca, nie jest dla róż przydatne, jak również nie są dobre stoki południowe, całkowicie pozbawione zacienienia, rabaty położone tuż przy południowych ścianach, kwiaty bowiem w tych warunkach nagrzewają się szybko, zmieniając barwę (blakną) i są nietrwałe. Dla tych samych przyczyn nie należy sadzić róż długopędowych przy ścianach południowych. Według doświadczeń praktyków, róże są stosunkowo odporne na wszelkie zanieczyszczenia powietrza i wiele odmian dobrze się rozwija i kwitnie np. w warunkach zagłębia węglowego. Róże są powszechnie stosowane w parkach i na zieleńcach. Spotyka się często rabaty z róż, pergole i altany obsadzone różami długopędowymi, coraz częściej, niezależnie od rabat i klombów różanych, można spotkać się z gromadzeniem róż w wydzielonych częściach parku i ogrodu, które noszą nazwę różanek czy też rozariów. Ogród różany składa się zwykle z zespołu rabat rozdzielonych ścieżkami i ujętymi w pasy trawnikowe, obsadzonych zarówno różami wielokwiatowymi (bukietowymi), jak i wielkokwiatowymi w formach krzaczastych i piennych. W różance mają również zastosowanie róże długopędowe na pergolach i w postaci girland.

Nawłoć

Pochodzi z Ameryki Północnej. Byliny wysokości 15-200 cm. Łodygi wzniesione, liście skrętoległe, całobrzegie lub ząbkowane, koszyczki kwiatowe bardzo drobne, w różnych odcieniach koloru żółtego, zebrane w wiechokształtne grona. Kwitnie lipiec—październik. Nawłocie są rozmnażane wiosną przez podział i z sadzonek. Odmiany karłowe sadzi się w odstępach 30-40 cm, wysokie — 50-80 cm. Po przekwitnięciu należy ścinać kwiatostany i nie dopuszczać do’ samosie- wu, aby nie zachwaszczać terenu. Nawłocie są wytrzymałe na mróz, niewybredne, bujnie i szybko rosnące. Odpowiadają im zarówno stanowiska słoneczne, jak również półcieniste, wilgotne. Nawłocie można stosować na rabaty, grupy ogrodowe i parkowe, żywopłoty, obwódki, a niskie gatunki i odmiany w ogrodach skalnych. Solidago x hybrida — Nawłoć mieszance ogrodowe. Jest wiele odmian, z ciekawszych należy wymienić: S. x hybrida ,Leraft’ — wysokość do 60 cm, kwiaty jasnożółte, kwitnie w połowie września; S. x hybrida ,Golden Falls’ — wysokość do 60 cm, kwiaty żółte, kwitnie sierpień—wrzesień; S. x hybrida ,Goldelfe’ — wysokość do 80 cm, wiechy luźne, podobna najbardziej do mimozy, kwitnie w sierpniu; S. x hybrida ,Goldjunge’ — wysokość do 180 cm, kwitnie od końca sierpnia do października. Solidago virga-aurea — Nawłoć pospolita. Pochodzi z Azji, Afryki północnej, Europy. Wysokość do 100 cm. Łodyga w części dolnej gładka, u góry miękko owłosiona. Liście szerokolancetowate. Kwiaty żółte, w luźnych wiechach. Polecane są odmiany niskie, karłowe, jak: S. virga-aurea subsp. alpestris — wysokość 15-20 cm, kwiatostany krótkie, żółte, kwitnie sierpień—wrzesień; S. virga-aurea var. robusta — wysokość do 30 cm, kwiatostany i pora kwitnienia jak u odmiany poprzedniej; S. virga-aurea ,Nana’ — wysokość do 40 cm, kwiatostany złotożółte, krótkie, płaskie, kwitnie w lipcu; S. virga-aurea ,Laurin’ — wysokość do 25 cm, kwiatostany złotożółte, kwitnie w połowie września; S. virga-aurea ,Leraft’ — wysokość do 50 cm, kwiatostany jasnożółte, kwitnie w początku września.