Archive for the ‘Rośliny ozdobne’ Category

Rozmnażanie przez: kłącza i bulwy

Kłącza są pędami podziemnymi, zwykle znacznej grubości, o monopodialnym lub pseudodychotomicznym rozgałęzieniu, z pąkami wierzchołkowymi i bocznymi, które wiosną wyrastają w pędy kwiatowe lub wegetatywne. Rozmnażanie przez kłącza zastępuje niekiedy rozmnażanie z nasion, które u nas nie dojrzewają. Kłącza dzieli się przez odłamywanie całych młodych części lub krajanie nożem całej części na kawałki w ten sposób, aby był na niej przynajmniej jeden wykształcony pąk. Przy cięciu nożem trzeba zwracać uwagę, aby płaszczyzna cięcia była możliwie najmniejsza, przy odłamywaniu należy rankę wyrównać nożem. Przygotowane do sadzenia kłącza zostawia się przez pewien czas w skrzynkach w cieple, aby rany zaschły; sadzenie kłączy bezpośrednio po podziale może spowodować ich gnicie, gdyż rana świeża łatwo staje się źródłem zakażenia przez bakterie i grzyby, których wiele jest w ziemi. Kłącza sadzi się płytko, niekiedy ze znacznie wystającą częścią wierzchołkową nad ziemią (irysy). Rozmnażanie bylin przez podział kłączy wykonuje się wiosną lub w końcu lata. Rozmnażanie przez bulwy. Bulwy powstają na końcach pędów podziemnych. Ich pędowe pochodzenie jest widoczne w postaci pąków liściowych i kwiatowych. Podział bulw wykonuje się przez krajanie na części z pąkiem. Zasuszanie ran i sadzenie jest podobne jak przy rozmnażaniu przez kłącza.

Wykorzystanie naturalnych sposobów rozmnażania

Rozmnażanie przez podział. Sposób ten polega na podziale roślin starszych i dobrze wyrośniętych na części, z których każda ma pewną liczbę pędów i korzeni, tworzy zatem nową roślinę zdolną do wzrostu. Rośliny mateczne można dzielić w ręku przez oddzielanie poszczególnych części lub niekiedy przez rozcinanie nożem. Do podziału roślin dużych stosuje się ostro zaciosany kosztur, wykonany z trzonka łopaty, który wbija się w środek wykopanej karpy i ruchem wahadłowym rozsuwa poszczególne jej części, pomagając sobie przy tym ręką. Ten sposób rozmnażania stosuje się do wielu gatunków bylin i niektórych krzewów. Podział bylin można wykonywać wiosną lub w drugiej połowie lata, niektórych nawet w jesieni. Nowe rośliny sadzi się na zagony według przyjętych odległości. Gatunki, które wymagają większej opieki należy sadzić do doniczek. Rozmnażanie przez odrosty. Liczne rośliny drzewiaste wytwarzają odroślą z pąków przybyszowych na korzeniach (Robinia pseudoacacia, Rhus typhina), inne wydają pędy odroślowe z szyi korzeniowej, które się zakorzeniają (Syringa vulgaris, Symphoricarpos albus). Odroślą korzeniowe i pędy odroślowe odcina się ostrą łopatą i przesadza na nowe miejsce na kwaterze w szkółce, jako nowe osobniki. Rozmnażanie przez rozłogi. Niektóre rośliny wytwarzają pędy płożące się po ziemi wokół rośliny matecznej, które zakorzeniają się. Pędy takie odcięte i przesadzone na zagon, często już z korzeniami, są nowymi roślinami, które również będą wytwarzały rozłogi (Syringa sp.).

Wegetatywne rozmnażanie roślin

W rozmnażaniu wegetatywnym biorą udział części nadziemne (pędy, liście) oraz podziemne (bulwy, kłącza, cebule, korzenie). Z organów tych rośliny w naturze rozmnażają się same. Poszczególne rodzaje i gatunki mają właściwe im skłonności do rozmnażania z różnych organów poza organem specjalnie do tego przeznaczonym, jakim jest kwiat. Właściwości te, obserwowane u roślin dziko rosnących, wykorzystuje się w ogrodnictwie ozdobnym w dużym stopniu z pominięciem właściwego, generatywnego sposobu rozmnażania. Głównym argumentem przemawiającym za wegetatywnym rozmnażaniem jest fakt, że rośliny rozmnażane tym sposobem powtarzają dokładnie cechy osobników matecznych. Istnieją trzy zasadnicze sposoby rozmnażania wegetatywnego oparte na wykorzystaniu różnych właściwości roślin: 1) na wykorzystaniu naturalnych sposobów rozmnażania się roślin (podział, odrosty, rozłogi, bulwy, cebule, kłącza), 2) na wykorzystaniu zdolności restytucyjnych roślin (kopczykowanie, odkłady, sadzonki), 3) na wykorzystaniu zdolności zrastania się roślin w obrębie rodziny lub rodzaju (szczepienia).

Wysiew nasion wprost do gruntu

Niektóre rośliny roczne o krótkim okresie wegetacji oraz liczne gatunki bylin, np. łubiny, chabry, sasanki, sieje się wprost do gruntu, zwykle na zagonach nawożonych kompostem, które traktuje się jako rozsadnik zarówno dla roślin rocznych, jak i bylin. Powierzchnię zagona grabi się gładko i robi rowki odpowiedniej głębokości, wzdłuż wyciągniętego sznura lub znacznikiem. Siew wykonuje się ręcznie, równomiernie rozkładając nasiona, które następnie zasypuje się ziemią (leżącą po obu stronach rowka) za pomocą belki lub grabi, ugniatając zasypane rowki. Nasiona, które wymagają płytkiego siewu, np. sasanki, wysiewa się rzutowo na gładkiej powierzchni zagona, a następnie przysypuje się cienką warstwą ziemi wymieszanej z piaskiem w stosunku 1:1, po czym ugniata dnem skrzynki i obficie podlewa. Obsiane zagony do chwili wzejścia nasion utrzymuje się w stałej wilgotności. Przy dużej produkcji siewek roślin drzewiastych, siew do gruntu wykonuje się siewnikiem jednorzędowym przy odpowiedniej rozstawie rzędów, które zawsze powinny mieć kierunek północ-południe.

Wysiew nasion do inspektu

Nasiona roślin rocznych o długim okresie wegetacji wysiewa się do inspektu w marcu i kwietniu; rośliny dwuletnie wysiewa się na początku lata, a wiele bylin w drugiej połowie lata. Ziemia pod zasiew powinna być świeża, zasobna w składniki pokarmowe. Po przekopaniu ziemi i należytym jej wyrównaniu grabiami, a potem deseczką, przystępuje się do siewu. Nasiona sieje się rzutowo lub w rowki robione znacznikiem albo deseczką, w przewidzianych odległościach, poprzecznie do skrzyni inspektowej. Siew w rowki jest korzystniejszy, gdyż ułatwia odchwaszczanie. Gęstość siewu zależy od tego, jak długo rośliny mają pozostawać na miejscu. Jeżeli jest przewidziane pikowanie, siew może być gęsty, jeżeli zaś rośliny są przeznaczone do sadzenia na miejsca stałe, należy siać rzadko, równomiernie rozkładając nasiona w rowki; nasiona nie powinny leżeć gromadnie jedne na drugich. Rowki przykrywa się ziemią inspektową z domieszką plasku, lekko ugniata i obficie podlewa wodą, używając konewki z drobnym sitkiem. Zasiew zaopatruje się w etykietę z nazwą gatunku i datą siewu, po czym przykrywa oknami. Po wzejściu roślin usuwa się chwasty wzruszając ziemię w międzyrzędziach, utrzymuje umiarkowaną wilgotność ziemi. W dni słoneczne należy wietrzyć i stopniowo hartować rośliny najpierw przez silniejsze wietrzenie, później przez zdejmowanie okien w ciągu dnia. Początkowo skrzynie inspektowe nakrywa się na noc matami, przed wysadzeniem roślin pozostawia się je odkryte. Rośliny przeznaczone do pikowania przenosi się w stadium liścieni z małymi listkami do przygotowanej skrzyni, gdzie pikuje się je w odpowiedniej rozstawie. Po przyjęciu się roślin należy je stopniowo wietrzyć, a kiedy osiągną właściwą wielkość hartować i następnie wysadzać na miejsca stałe z bryłką ziemi dla łatwiejszego przyjęcia.

Wysiew nasion i pielęgnacja zasiewu

Wysiew nasion w szklarni. W szklarni wysiewa się nasiona roślin, które mają dłuższy cykl produkcyjny, np. begonię. Wysiew nasion roślin o długim okresie wzrostu wykonuje się w szklarni zimą lub na przedwiośniu, gdyż tu można wykonywać wszelkie zabiegi związane z wyprodukowaniem roślin do chwili wysadzania na miejsce stałe. Drobne nasiona należy wysiewać do skrzynek lub misek, w ziemię lekką, przewiewną, zasobną w składniki pokarmowe. Najlepsza do tych celów jest ziemia inspektowa z dodatkiem drobnego torfu i piasku czystego w stosunku 3:1. Niekiedy dodaje się trochę drobnej ziemi liściowej. Dno skrzynek wykłada się wilgotnym torfem, po czym sypie się ziemię lekko ją ugniatając wzdłuż brzegów i w rogach, aby nie osiadała przy podlewaniu. Na wierzch sypie się warstwę ziemi drobnej, odsianej przez gęstą rafkę, wyrównuje deseczką i lekko ugniata nieco poniżej brzegu skrzynki tak, aby po jej nakryciu zostawała wolna przestrzeń. Ziemia przygotowana do siewu powinna być wilgotna. Nasiona drobne, np. begonii, lobelii, wysiewa się do skrzynek rzutowo, następnie lekko ugniata, podlewa przez gęste sito lub zraszaczem i przykrywa szybą, w celu utrzymania stałej wilgotności zasiewu. Nasiona większe wysiewa się rzutowo lub rzędowo wzdłuż krótszego brzegu skrzynki, po czym lekko przysypuje przesianą ziemią z piaskiem. Grubość warstwy przykrywającej nasiona nie może przekraczać trzykrotnej grubości nasion. Każda skrzynka powinna być zaopatrzona w etykietę z nazwą gatunku, odmiany i datą siewu. Skrzynki z zasiewem ustawia się na parapecie, zabezpiecza przed silnym nasłonecznieniem, kontroluje co pewien czas wilgotność ziemi w skrzynkach i jeżeli zachodzi potrzeba zrasza. Rośliny po wzejściu przez jakiś czas należy pozostawić w skrzynkach aż podrosną, po czym pikuje się je w rzędy do innych skrzynek w ziemię o takim składzie, jak do siewu. Skrzynki trzeba ustawić możliwie blisko szyb, utrzymując stałą umiarkowaną wilgotność ziemi. Kiedy rośliny zaczynają rosnąć, przecina się płytko ziemię w międzyrzędziach cienkim kołeczkiem, usuwając zarazem wschodzące chwasty. Po pewnym czasie, gdy warunki atmosferyczne na to pozwalają, przesadza się rośliny do inspektu w przewidzianych odstępach lub sadzi do doniczek w szklarni, ustawiając je na parapecie możliwie blisko szyb, aby nie wybiegały, a po pewnym czasie przenosi do inspektu.

Przygotowanie nasion do siewu

Okres od wysiania nasion do chwili kiełkowania i wschodów jest dla poszczególnych gatunków różny, związany z biologią gatunku. W wielu jednak przypadkach dąży się do tego,, aby okres ten skrócić .w celu szybszego wyprowadzenia roślin do obsadzeń przewidzianych planem. Przez odpowiednie przygotowanie nasion przed siewem można przyspieszyć wschody roślin oraz zabezpieczyć młode rośliny przed chorobami pochodzenia grzybowego, a także przed szkodnikami niszczącymi rośliny w stadium siewki. Moczenie nasion. Przez moczenie nasion dąży się do skrócenia czasu potrzebnego do wykiełkowania. Nasiona są moczone w wodzie o temperaturze ok. 30 °C przez dobę, a często dłużej. Ponieważ nasiona są suche i początkowo chłoną dużo wody, zalewa się je całkowicie, a ubytki wody uzupełnia. Przed siewem moczone nasiona rozsypuje się na papier, aby obeschły. Przesuszone nasiona natychmiast wysiewa się w ziemię dostatecznie wilgotną, aby w ten sposób zabezpieczyć je przed, nadmierną utratą wilgotności, co mogłoby wpłynąć hamująco na kiełkowanie. Stosowany bywa również nieco inny sposób przyspieszania kiełkowania nasion, który polega na tym, że nasiona zalewa się wodą, w której przebywają kilka godzin, a kiedy dostatecznie napęcznieją, wodę się odlewa i nasiona trzyma w stanie nawilgocenia, mieszając co pewien czas, dla utrzymania jednakowej wilgotności dla wszystkich nasion. Po ukazaniu się pierwszych kiełków nasiona wysiewa się do wcześniej przygotowanej wilgotnej ziemi. Podkiełkowanie nasion najlepiej wykonywać w szklanych naczyniach, ułatwiających obserwacje, przykrywając je papierem. Uszkadzanie łupiny (skaryfikacja). Nasiona o twardej łupinie zwykle długo przebywają w ziemi zanim wykiełkują, np. nasiona palm (Cocos sp., Chamaerops sp., Hovea), pacioreczników (Canna sp.), dracen (Cordylinę sp.). Aby przyspieszyć przenikanie wody do wnętrza nasienia, w celu pobudzenia zarodka do kiełkowania, do nasion dużych stosuje się nacinanie twardej okrywy pilnikiem lub piłką do cięcia metalu. Łupinę u nasion drobnych ściera się przez tarcie między arkuszami papieru ściernego. Niekiedy dla zmiękczenia twardej okrywy bywa stosowane moczenie nasion przez kilka godzin w stężonym kwasie siarkowym (niekiedy wystarczy 1 godzina). Czas moczenia zależy od grubości okrywy. Nasiona moczone w kwasie należy dobrze przemyć wodą. Stratyfikacja nasion. Stratyfikację stosuje się do nasion roślin drzewiastych, które trudno kiełkują. Polega ona na przysypywaniu nasion wilgotnym piaskiem i trzymaniu ich przez dłuższy czas w niskiej temperaturze. Zaprawianie nasion. Zabieg ten ma na celu unieszkodliwienie zarodników grzybów i bakterii chorobotwórczych, znajdujących się na powierzchni nasion lub wewnątrz. Bakterie i grzyby znajdujące się na powierzchni okrywy nasiennej niszczy się przez pokrycie nasion warstewką pylistego preparatu na parę tygodni przed siewem. Oprócz zaprawy w postaci proszku bywa stosowana zaprawa mokra. Jeżeli bakterie lub grzyby znajdują się wewnątrz nasienia, niszczy się je za pomocą wyższej temperatury. Zabieg ten polega na moczeniu nasion przez pół godziny w wodzie o temperaturze 50 °C. Wyższa temperatura może uszkodzić zarodki nasion.

Badanie siły i energii kiełkowania

Siła kiełkowania jest to liczba nasion, które skiełkowały w czasie określonym dla badanego gatunku, w odpowiednich warunkach otoczenia, a wyrażona w procentach. W ten sposób można ustalić, ile nasion na sto badanych jest zdolnych do kiełkowania. Energia kiełkowania jest to zdolność kiełkowania nasion w czasie ściśle ustalonym i krótkim, wykluczającym ich przelegiwanie; energię kiełkowania wyraża się również w procentach. Badanie siły i energii kiełkowania wykonuje się w następujący sposób. Na spodek układa się warstwę ligniny lub waty i zalewa wodą do całkowitego nawilgocenia. Na mocno wilgotną ligninę rozkłada się nasiona jedno obok drugiego warstwą, a jeżeli nasiona są większe — w rządki, co ułatwia liczenie nasion skiełkowanych. Ponieważ nasiona kiełkują bez światła (pod ziemią), dlatego też spodki z nasionami przetrzymuje się bez światła, w odpowiedniej temperaturze (określonej dla gatunku), przy stałej wilgotności podłoża. Do kiełkowania nasion niektórych gatunków roślin jest potrzebne również światło. Siłę i energię kiełkowania bada się zwykle u nasion roślin zielnych, gdyż one kiełkują zwykle szybko (od kilku dni do trzech tygodni). Wśród roślin drzewiastych są tylko nieliczne gatunki, których nasiona kiełkują szybko, np. nasiona wierzb i topoli wysiane zaraz po zbiorze kiełkują w ciągu 1-3 dni. Dla innych nasion, które kiełkują po dłuższym czasie oraz tych, które dla skiełkowania muszą przebyć okres przygotowania (stratyfikacji) stosuje się próbę na żywotność. Próbę na żywotność wykonuje się zaraz po zbiorze. Do ustalenia żywotności nasion można posłużyć się metodą barwienia lub metodą krajania. Metoda barwienia. Zarodki wypreparowane z nasion umieszcza się w naczyniu i zalewa roztworem indygokarminu o stężeniu 1:2000, w którym to roztworze nasiona przebywają 1 godzinę w temperaturze. 15°C. Po odlaniu roztworu i przepłukaniu zarodków wodą można ustalić wynik. Zarodki martwe i nadpsute będą zabarwione roztworem, zdrowe pozostaną czyste. Przy użyciu określonej liczby zarodków do badania można ustalić procent nasion zdolnych do kiełkowania. Metoda krajania. Metoda ta jest stosowana głównie do nasion ciężkich, do których metody barwienia wykonać nie można, a więc np. do żołędzi, nasion derenia jadalnego, orzecha, jałowca. Polega ona na tym, że nasiona są moczone przez 2 doby w wodzie lub przetrzymywane przez pewien czas w mokrym torfie. Po napęcznieniu nasion przecina się je i bada zarodek; jeżeli jest zdrowy, uznaje się nasiona jako zdolne do kiełkowania. Próbie krajania poddaje się określoną liczbę nasion, w celu ustalenia procentu nasion zdrowych. Wyniki przeprowadzonych badań odnoszą się do roku, w którym się je wysiewa. Zdolność kiełkowania może być dla każdej partii badanych nasion inna, zależy bowiem od różnych czynników, np.: od stopnia dojrzałości, stanu wilgotności, sposobu wydobywania, przechowywania.

Generatywne rozmnażanie roślin

Wynik siewu zależy od jakości wysianych nasion. A zatem nasiona muszą mieć cechy kwalifikujące je do wysiewu. Nasiona powinny być pewne pod względem czystości gatunku i odmiany. Różnice odmianowe są zwykle trudne do uchwycenia, dlatego polegamy na uczciwości pracy zakładu hodowlanego. Nasiona przeznaczone do siewu są czasem nie doczyszczone. Jest wśród nich wiele skruszonych części roślin, piasku, nasion chwastów i in. Dobre nasiona nie mogą zawierać żadnych domieszek. Czystość nasion powinna wynosić 95-98%. Nasiona powinny być należycie wykształcone i dojrzałe, mieć odpowiednią szybkość i łatwość kiełkowania, tj. energię kiełkowania oraz siłę kiełkowania, która mówi o liczbie nasion zdolnych do kiełkowania. Te dwie cechy sprzężone ze sobą decydują o jakości siewu i dalszej produkcji. Wartość nasion można również ocenić po ich cechach zewnętrznych, a więc po barwie lub połysku, a często po zapachu, który jest właściwy pewnym gatunkom i odmianom. Ważne jest również, aby nasiona nie zawierały zarodników grzybów oraz innych elementów chorobotwórczych (bakterie, wirusy).

Rozmnażanie roślin ozdobnych

Istnieją dwa sposoby rozmnażania roślin: generatywny — przez siew nasion lub zarodników (paprocie) i wegetatywny — za pomocą nadziemnych części roślin i korzeni. W ogrodnictwie ozdobnym są stosowane obydwa sposoby; każdy z nich ma dodatnie i ujemne strony i dlatego w produkcji roślin trzeba stosować ten sposób rozmnażania, który jest dla danej rośliny korzystniejszy. Rozmnażanie generatywne jest łatwe i szybkie, gdyż w krótkim czasie można uzyskać dużo nowych osobników, jednak me wszystkie one będą jednakowe; wystąpią różnice w wielkości, barwie, kształcie itd. Przy rozmnażaniu generatywnym nie następuje bowiem dokładne powtórzenie cech osobników matecznych. Zróżnicowanie nowych osobników występuje wtedy, gdy roślinami matecznymi są gatunki, a w większym stopniu jeszcze, gdy są nimi mieszańce. Przy rozmnażaniu wegetatywnym wszystkie nowe rośliny mają cechy mateczne. Ujemną stroną tego sposobu rozmnażania jest to, że niektóre rośliny po pewnym czasie degenerują się i są mniej odporne na choroby.