Archive for the ‘Rośliny ozdobne’ Category

Metody przyspieszenia i opóźniania kwitnienia

Koniecznym warunkiem prawidłowego rozwoju roślin jest odpowiednia temperatura. Rozmieszczenie geograficzne różnych rodzajów i gatunków jest ściśle związane ze strefami klimatycznymi. Rozwój roślin odbywający się w granicach pomiędzy najniższą i najwyższą temperaturą przebiega najpomyślniej w temperaturze optymalnej. Optymalna temperatura jest różna nie tylko dla poszczególnych roślin, lecz także dla różnych okresów rozwoju tej samej rośliny. Cebule hiacyntów np. w temp. 34-4-35°C przyspieszają kształtowanie się kwiatostanu o półtora miesiąca. Preparowanie cebul hiacyntów przez Holendrów polega na umieszczaniu ich w połowie czerwca, tj. jeszcze przed zakończeniem okresu wegetacji, na dziesięć dni w temp. 34°C. Po upływie tego czasu, gdy zaczynają kształtować się pierwsze kwiaty kwiastostanu, przenosi się cebule do temp. 25,5°C. Temperaturę tę utrzymuje się około 6 tygodni. Gdy ukształtuje się pąk szczytowy w kwiatostanie, temperaturę obniża się na okres 3 tygodni do 17°C, a następnie po posadzeniu cebul do ziemi, temperatura przez dłuższy czas nie powinna być wyższa niż 13°C. Dopiero gdy wyrastający z cebuli pęd osiągnie długość 4 cm, umieszcza się hiacynty w temp. 22,5°C. Inne temperatury powinny być stosowane przy preparowaniu cebul tulipanów. Oprócz temperatury na rozwój i kwitnienie roślin wpływa światło. Nasiona większości roślin kiełkują w ciemności, dalszy jednak rozwój roślin może odbywać się tylko w świetle. Prawie każdy gatunek roślin ma inne wymagania świetlne. Na kwitnienie roślin silny wpływ wywiera natężenie światła oraz stosunek zachodzący pomiędzy długością dnia i nocy, tzw. długość okresu działania światła. Istnieją rośliny, które kwitną tylko przy długim dniu (co najmniej czternastogodzinnym), np. malwa, narcyz biały, niektóre maki i tulipany. Są to rośliny długiego dnia. Inne zakwitają pod koniec lata, często już jesienią, np. niektóre złocienie, astry, nawłoć, wilczomlecz. Są to rośliny krótkiego dnia. Kwitnienie roślin długiego dnia można przyspieszyć doświetlając je światłem sztucznym w szklarni. Chcąc przyspieszyć kwitnienie roślin dnia krótkiego, należy je zasłaniać odpowiednimi kołpakami już o godzinie 18, zdejmując je o godzinie 8 rano. Doświadczenia ze złocieniami wykazują, że przez ich osłonięcie, szczególnie w godzinach rannych, tak by były naświetlane nie więcej niż 8-HO godzin, można przyspieszyć ich kwitnienie o 4-6 tygodni. Stwierdzono, że kilkunastominutowe działanie światła na chryzantemy w nocy powoduje znaczne zahamowanie i opóźnienie kwitnienia. Tak więc metody przyspieszania i opóźniania kwitnienia polegają na umiejętnym dostosowaniu temperatury i światła do wymagań danego gatunku, a nawet odmiany. Czynnością bardzo ważną przy produkcji roślin ozdobnych w szklarniach i inspektach jest ich odpowiednie hartowanie. Hartowanie roślin ozdobnych polega na zwiększeniu ich wytrzymałości na niskie temperatury, przez stopniowe przyzwyczajanie roślin do otoczenia. Rośliny należy hartować stopniowo, wietrząc coraz silniej inspekty, aż do zdejmowania okien z inspektów na przeciąg całej doby. Rośliny w szklarniach można hartować przez stopniowe zwiększanie wietrzenia szklarni. Szczególnie, przy obsadzaniu kwietników wiosennych należy zwrócić uwagę na odpowiednie hartowanie roślin przeznaczonych na kwietniki, aby rośliny wcześnie wysadzone do gruntu nie uległy uszkodzeniu. Rośliny odpowiednio hartowane łatwiej znoszą przesadzanie, szybciej zaczynają rosnąć i piękniej kwitną.

Ogrzewanie techniczne szklarni

Szklarnie mogą być ogrzewane za pomocą różnych urządzeń ogrzewniczych. W większych szklarniach jest zainstalowane ogrzewanie centralne (zespolone) gorącą wodą lub parą, w małych szklarniach spotyka się jeszcze ogrzewanie kanałowe. Znane jest również ogrzewanie gorącym powietrzem, elektrycznością i gazem. Jednakże te systemy w Polsce są jeszcze rzadko stosowane, natomiast w Holandii, Belgii, Francji i Stanach Zjednoczonych metody te są popularne. Ogrzewanie kanałowe jest obecnie coraz rzadziej stosowane, gdyż zanieczyszcza powietrze spalinami oraz stanowi system nieekonomicznego wykorzystania opału. Najwłaściwszym sposobem ogrzewania szklarni jest ogrzewanie centralne gorącą wodą. Polega ono na krążeniu wody gorącej, wychodzącej z kotła, i ochłodzonej, powracającej do kotła. Samo urządzenie składa się z kotła umieszczonego w piwnicy lub w innym do tego celu przystosowanym pomieszczeniu, rur grzejnych i naczynia wzbiorczego (zabezpieczającego), które służy do gromadzenia przyrostu objętości wody, powstałego na skutek jej ogrzania. Temperatura wody w kotle nie powinna przekraczać 95°C, temperatura wody powracającej do kotła nie powinna spadać poniżej 20 °C. Zaletą ogrzewania centralnego gorącą wodą jest to, że przy stosunkowo niskiej temperaturze rur grzejnych (około 80°C) nie powoduje ono nadmiernego osuszania powietrza. Na tych samych zasadach co ogrzewanie centralne gorącą wodą, może być stosowane ogrzewanie, parą o niskim ciśnieniu (najmniej 0,5 at). Różnica polega na tym, że zamiast wody z kotła, do grzejników jest doprowadzana para wodna. Zaletą ogrzewania parą wodną jest mniejszy koszt instalacji (cieńsze rury i mniejsza ich ilość) oraz możność ogrzewania szklarni położonych dalej od źródła ciepła lub też szklarni o większych rozmiarach. Ten system jest opłacalny tam, gdzie istnieje możliwość wykorzystania pary wodnej, stanowiącej produkt uboczny różnych zakładów przemysłowych. Jeżeli tej możliwości nie ma, to koszty eksploatacji rosną, ponieważ ogrzewanie parą wodną zaczyna działać dopiero wtedy, gdy wodę w kotle doprowadzimy do wrzenia i w tej temperaturze należy wodę utrzymywać przez cały czas. Przy tym systemie ogrzewania następuje większe nagrzewanie i wysuszenie powietrza w pobliżu rur grzejnych.

Urządzenia dezynfekcyjne gleby

W związku z występującymi w szklarniach chorobami i szkodnikami roślin, należy przygotować się do ich zwalczania. Rozróżnić można termiczne (związane z działaniem wysokich temperatur) i chemiczne (polegające na oddziaływaniu różnych preparatów) metody walki z chorobami i szkodnikami roślin. Przy stosowaniu walki termicznej ważną rzeczą jest wyposażenie szklarni w urządzenia służące do dezynfekcji gleby. Urządzeniem tradycyjnym są specjalne kotły, w których paruje się ziemię, doprowadzając do odpowiedniej temperatury. Urządzeniami nowoczesnymi są: brona parowa, widły parowe, a ostatnio elektrody elektryczne. Działanie np. brony parowej polega na wbiciu jej zębów w ziemię i połączeniu za pomocą rury z kotłem wytwarzającym parę. Zęby tej brony stanowią rurki, przez które para dostaje się do ziemi. Czynność tę wykonuje również tzw. grzebień parowy, składający się z zębów (rurek) zaopatrzonych w otworki o przekroju 3 mm, umieszczonych w odstępach 75 mm, przez które para dostaje się do ziemi. Ze środków chemicznych do dezynfekcji gleb w szklarniach są stosowane: formalina 1-procentowa, Terrafun (przeciw chorobom) i Vapam (przeciw szkodnikom).

Urządzenia nawadniające i doświetlające

Urządzenia nawadniające. Rośliny uprawiane w szklarni są podlewane za pomocą konewek, węża gumowego połączonego z hydrantem albo też — przy uprawach gruntowych w szklarniach typu blokowego — za pomocą deszczowni. Jeżeli rośliny nie znoszą zbyt obfitego zraszania, można zastosować również podziemne urządzenia nawadniające, rozprowadzające wodę za pomocą drenów umieszczonych w ziemi na głębokości około 15 cm. Urządzenia doświetlające. Przy uprawie roślin światłolubnych, w okresie jesienno-zimowym, można poprawiać warunki świetlne, stosując w szklarniach lampy jarzeniowe, nie powodujące nagrzewania się roślin.

Cieniowanie i wietrzenie

Cieniowanie. Każdy budynek szklarni powinien być zaopatrzony w urządzenia umożliwiające cieniowanie. Do cieniowania szklarni służą cieniówki, sporządzane z listew drewnianych łączonych drutem, rolowane u szczytu dachu. Szklarnie można też cieniować materiałem papierowym. Zamalowywanie zewnętrznych szyb kredą lub mieszanką gliny i wapna jest mniej wskazane, gdyż zacienia szklarnie w dni pochmurne. W wypadku zastosowania jednak tego sposobu pokrywa się szyby mlekiem wapiennym za pomocą opryskiwacza. Wietrzenie. Powietrze w szklarni, na skutek intensywnego zraszania, często jest zbyt przesycone parą wodną, a w wyniku oddychania roślin pozbawione dostatecznej ilości tlenu. Z tego względu jest konieczna możliwość wymiany powietrza w szklarni i odświeżenia go. Do tego celu służą wietrzniki umieszczone po obydwu stronach górnej części dachu oraz w ścianach bocznych. Stanowią one 20-1-40% powierzchni oszklonej. Wietrzniki mogą być zastąpione przez wentylatory wyciągowo-nawiewowe. Przy wietrzeniu szklarni należy unikać gwałtownych przeciągów, które powodują nagłe zmiany temperatury w pobliżu roślin i ujemnie wpływają na ich wegetację.

Chodniki i półki wewnątrz szklarni

Aby dostęp do parapetów w szklarniach był wygodny, chodniki wzdłuż stołów powinny mieć około 80 cm szerokości. Są one zwykle wyłożone płytami betonowymi lub wysypane żwirem. W celu jak najlepszego wykorzystania wnętrza szklarni, oprócz parapetów, w jej części dachowej wiesza się półki, na których można ustawiać skrzynki’ z rozsadą. Są one dobrze oświetlone, co zapobiega zbytniemu wyciąganiu się rozsad. Jednak półki zacieniają nieco rośliny na parapecie.

Kultury hydroponiczne

W ostatnich latach stosuje się w uprawie roślin kultury hydroponiczne na podłożu z torfu ogrodniczego, ze specjalnie do tego celu przygotowanymi pożywkami. Zamiast stołów są używane w szklarniach betonowe baseny. Zbiorniki zawierające roztwory soli odżywczych powinny mieć pojemność wynoszącą 40% pojemności basenów. Przepompowywanie pożywek, konieczne dla wzbogacenia roztworu odżywczego w tlen i dla wyrównania składu i stężenia, powinno być przeprowadzane 4 razy dziennie w lecie, 1 raz dziennie w zimie. W zbiornikach roztwór odżywczy powinien być odnawiany co 2 miesiące.

Wewnętrzne urządzenie szklarni trwałych

Niezależnie od typu szklarni musi być ona odpowiednio wyposażona wewnątrz. Wyposażenie szklarni zależy od rodzaju uprawianych w niej roślin. Parapety. Rośliny doniczkowe są uprawiane w szklarniach na odpowiednio urządzonych parapetach (stołach). W szklarniach o szerokości 3 m parapety są rozmieszczone po dwóch stronach szklarni, a szerokość ich wynosi 1,1 m każdy. W szklarniach o szerokości 6 m oprócz stołów bocznych umieszcza się stół środkowy o szerokości 2 m (dostęp do niego jest z obydwu stron). Wysokość parapetów wynosi około 1 m. Odległość ich od bocznych ścian (około 8 cm) ułatwia cyrkulację powietrza wewnątrz szklarni. Parapety mogą być stałe lub rozbierane. Są one sporządzane z desek, łat, płyt betonowych lub eternitowych. Stół wykonany z desek należy pokryć papą bitumiczną, która chroni drewno od zamoknięcia i gnicia. Parapet z betonu powinien być zaopatrzony w otwory do odpływu wody. Nogi stołów są najczęściej wykonane z rur, z kantówki lub też z kątownika. Są one rozstawione w odstępach 1-5-1,5 m. Jeżeli w szklarni urządza się mnożarkę, powinna ona być oparta o wewnętrzny mur budynku. Chodzi bowiem o gromadzenie się pod stołem mnożarki ciepła z rur grzejnych, niezbędnego do ogrzania podłoża do wyższej temperatury (25-5-30°C), sprzyjającej szybkiemu ukorzenieniu się roślin. Powierzchnię stołów służących do rozmnażania roślin należy pokryć gęstą siatką cynkową i na nią sypać warstwę piasku lub torfu. W celu stworzenia atmosfery przesyconej parą wodną, która sprzyja ukorzenieniu się sadzonek, stół tak urządzony należy przykryć oknami inspektowymi lub blatem ze szkła, opierając te urządzenia na specjalnie zbudowanym obramowaniu.

Szklarnie

Szklarnie stanowią najczęściej stosowany typ pomieszczeń przy produkcji roślin ozdobnych. Umożliwiają one wykonanie wszelkich prac związanych z uprawą roślin przez cały rok, bez względu na warunki atmosferyczne. Zapewniają one regulację temperatury i wilgotności oraz dobry dostęp światła, które to czynniki mają zasadnicze znaczenie przy uprawie roślin ozdobnych. Zależnie od temperatury, jakiej wymagają poszczególne rośliny, można rozróżniać szklarnie ciepłe, umiarkowane i zimne. Szklarnie ciepłe, w których utrzymuje się temp. powyżej 20°C, są przeznaczone dla roślin wymagających dla swego wzrostu i rozwoju wysokiej temperatury, np. niektóre paprocie, begonie, peperomie. Szklarnie ciepłe mogą być wykorzystywane do pędzenia hiacyntów, tulipanów, bzów itp. W szklarniach tych można również przyspieszać kwitnienie np. fiołków alpejskich, pierwiosnków. W szklarniach umiarkowanych, w których utrzymuje się temp. około 15°C, są uprawiane rośliny doniczkowe oraz takie rośliny, jak palmy,, fikusy itp. W szklarniach zimnych jest utrzymywana temp. poniżej 10°C. Przechowuje się w nich rośliny służące do dekoracji, rośliny mateczne oraz większość kaktusów. Wśród szklarni można również wyróżnić szklarnie trwałe i sezonowe. Zależnie od konstrukcji dachu rozróżnia się następujące szklarnie trwałe: 1. Szklarnie jednospadowe o dachu pochylonym w jedną stronę (przeważnie szklarnia ta bywa dobudowana do południowej ściany jakiegoś budynku). Ten typ szklarni obecnie zanika. 2. Szklarnie dwuspadowe o dachu składającym się z dwóch części pochylonych w przeciwnych kierunkach (wschód-zachód lub północ-południe). Jest to obecnie rozpowszechniony typ szklarni o wymiarach fundamentów: 6 X 30 m, 6 X 51 m, 9 X 30 m, 9 X 51 m i 12 X 51 m. Kąt nachylenia części dachowych wynosi 30°, rozstaw szczeblin 50-i-60 cm, wysokość ścian szklonych 2 m. Okna w ścianach bocznych i wietrzniki dachowe są umieszczone na całej długości szklarni. Te ostatnie są obecnie zastępowane przez wentylatory nawiewowo-wyciągowe, pracujące za pomocą silników elektrycznych. Jeżeli ustawia się kilka szklarni wolno stojących, należy między nimi zachować odległość równą wysokości ściany szczytowej. Zapobiega się przez to wzajemnemu zacienianiu się szklarni, stwarzając optymalne warunki oświetlenia uprawianym w nich roślinom. 3. Szklarnie blokowe składające się z zestawu kilku szklarni (np. z 3 szklarni o wymiarach 6 X 51 m, czy też o wymiarach 9 X 51 m). Szklarnie takie dzieli jedynie dach, wewnątrz nie ma pomiędzy nimi bocznych ścian, dlatego we wszystkich blokach utrzymuje się taka sama temperatura i wilgotność. Szklarnie blokowe, zwane uniwersalnymi, są najbardziej opłacalne przy uprawie roślin o podobnych wymaganiach. Koszt konstrukcji i utrzymania, w przeliczeniu na 1 m! tego typu szklarni jest najmniejszy. W szklarniach blokowych łatwiej można mechanizować pracę, a koszt ogrzewania na jednostkę powierzchni jest mniejszy. Trudno jest jednak w nich uprawiać wiele roślin o różnych wymaganiach w stosunku do temperatury i wilgotności, również warunki oświetlenia są w nich nieco gorsze niż w szklarniach dwuspadowych wolno stojących. Niezależnie od konstrukcji szklarni trwałych, do szklarni o specjalnym przeznaczeniu, wyróżniających się wielkością (a specjalnie wysokością) zalicza się palmiarnie — gromadzące na swoim terenie palmy oraz inne rośliny mocno się rozrastające, np. Ficusy, Monstery. Na terenach wystawowych natomiast spotyka się szklarnie wieżowe w kształcie walców szklanych. Postawione na małej powierzchni wznoszą się one wysoko do góry, ułatwiając gromadzenie dużej liczby roślin. Oprócz szklarni trwałych, zarówno jedno- jak dwuspadowych oraz blokowych czy też palmiarni i szklarni wieżowych, które są pokryte szkłem, coraz częściej w użyciu do upraw sezonowych, np. do produkcji chryzantem, spotyka się szklarnie sezonowe, których rusztowanie jest pokrywane zdejmowaną folią polietylenową. Szklarnie sezonowe służą do przyspieszania i zabezpieczania upraw gruntowych przed wahaniami temperatury.

Zakładanie inspektu jednospadowego

Rozróżnia się inspekty: a) gorące (temp. powyżej 20°C), są zakładane przeważnie na grubej warstwie nawozu w okresie wczesnym (styczeń, luty), b) ciepłe (temp. 15-20°C), są zakładane na cieńszej warstwie nawozu, c) umiarkowane (temp. 10-15°C), zakładane na liściach, zmiotkach itp., d) chłodne (temp. do 10°C), uzyskujące ciepło jedynie z promieniowania słonecznego. Przy zakładaniu inspektu należy zdać sobie sprawę, z jakiego sposobu ogrzewania będzie się korzystać. Źródłem ciepła, zarówno dla jednospadowych skrzyń inspektowych, jak i dla skrzyń belgijskich, może być energia świetlna słońca (wystarczająca tylko w cieplejszej porze roku) oraz inne źródło ogrzewania. Rozróżnia się ogrzewanie biologiczne, gdzie ciepło powstaje w wyniku rozkładu materii organicznej pod wpływem drobnoustrojów, materiałem tu stosowanym jest najczęściej nawóz koński, materiałem zastępczym mogą być liście, kurz wełniany i bawełniany, zmiotki uliczne, różne łęciny i resztki roślinne, trociny i odpowiednio spreparowana słoma, oraz ogrzewanie techniczne kanałowe, wodne lub parowe, a także za pomocą elektryczności i gazu. Przy korzystaniu z ogrzewania biologicznego należy pamiętać, że świeży nawóz organiczny można mieszać z liśćmi, grzeje on wtedy nie tak silnie, ale dłużej. Jeżeli nawóz koński brany ze stajni jest gorący, od razu przystępuje się do zakładania inspektu. Jeżeli jest zimny, zrzuca się go na stos wysokości do 1,5 m, luźno ułożony i okrywa starymi matami. Po kilku dniach z nawozu zacznie się wydobywać para. Na skutek rozkładu materii organicznych przez bakterie tlenowe wytwarza się ciepło. Do założenia skrzyni 5-okiennej inspektu gorącego potrzeba około 2 wozów dwukonnych nawozu końskiego lub obornika lub też około 4000 kg liści lub zmiotków ulicznych. Gdy nawóz, czy też inny podkład pod skrzynie inspektowe, jest przygotowany, oczyszcza się miejsce przeznaczone pod inspekt z materiału okrywającego ten teren przed zamarznięciem (najczęściej są nim liście), wymierza prostokąt większy od rozmiarów skrzyni o tyle, by skrzynia mogła być otoczona ze wszystkich stron obkładem z nawozu, szerokości około 40 cm i na odmierzonej powierzchni czworokąta należy roztrząsnąć nawóz bardzo równomiernie i uklepać lekko widłami. Wysokość warstwy nawozu inspektu gorącego i ciepłego zależy od pory zakładania inspektu. W styczniu wynosi ona 60 cm, od połowy lutego do połowy marca 50 cm, w końcu marca około 30 cm. Na przygotowanym podkładzie ustawia się skrzynię, skierowując jej bok wyższy ku północy lub jeżeli jest zbita z desek równych, wciskając bok południowy tak, aby otrzymać nachylenie 3-6°. Wnętrze skrzyni wypełnia się aż po same brzegi nawozem, z zewnątrz robi się z nawozu obkłady, mocno je udeptując, i skrzynie nakrywa się szczelnie oknami lub matami. Po 2-5 dniach, gdy nawóz się zagrzeje, a przy uchyleniu okna wydobywa się para (temp. powinna dochodzić do 70°C) okna zdejmuje się, nawóz w inspekcie udeptuje tak, aby osiadł do dolnej krawędzi skrzyni. Powierzchnia udeptanego nawozu powinna być pozioma, a przy krawędziach skrzyni trzeba ją dobrze ucisnąć. Dla zabezpieczenia przed grzybami, wyrastającymi często z nawozu, na jego powierzchnię w inspekcie układa się warstwę suchych liści lub słomy, a następnie okna wypełnia się przygotowaną na jesieni ziemią inspektową, która na zimę była zabezpieczona przed zamarznięciem (okryta). Po wsypaniu ziemi inspekty przykrywa się oknami i matami. Po paru dniach, gdy ziemia się ogrzeje, nadaje się ona do siewu lub do wysadzania roślin. Czynności te wykonuje się w dni możliwie bezmroźne, aby nie uszkodzić roślin i nie oziębić zbytnio inspektów. Ziemię w inspekcie ugniata się tak, aby do dolnej krawędzi skrzyni była odległość co najmniej 3-5 cm. Jedynie przy wstawianiu do inspektów skrzynek z zasiewami lub sadzonkami odległość tę należy odpowiednio zwiększyć. W inspektach rośliny dobrze wietrzone i pielęgnowane rosną na ogół bujniej, nie tylko dzięki większej wilgotności środowiska, lecz także dzięki wydzielającemu się z rozkładu nawozu CO (dwutlenkowi węgla), który jest podstawowym składnikiem odżywiania się roślin.