Ziemia wrzosowa

Ziemia wrzosowa powstaje w lesie, gdzie głównym składnikiem runa jest wrzos. Obumarłe pędy wrzosu wraz z igliwiem sosny i innych części roślin w runie tworzą cienką warstwę lekkiej ziemi, o pH 3,5-4,5. Ziemia wrzosowa jest bardzo przewiewna, łatwo przesychająca, przy tym uboga w składniki pokarmowe. Ziemię wrzosową stosuje się przy uprawie roślin z rodziny wrzosowatych, głównie różaneczników, mieszając ją przed sadzeniem roślin z ziemią liściową i torfem w stosunku 1:2:2. W ten sposób ziemia wrzosowa zostaje wzbogacona w próchnicę i pewną ilość składników pokarmowych, a torf zwiększa jej pojemność wodną. Ponieważ mieszanka ta jest lekka, niektórzy zalecają dodać nieco drobno pokruszonej suchej gliny, po czym dobrze wymieszać.

Ziemia darniowa

Ziemia darniowa powstaje przez pryzmowanie darni z łąk i ugorów na glebach ciężkich. Pryzmę darniową układa się z płatów darni grubości ok. 10 cm, odwracając je korzeniami traw do góry. W ten sposób ułożone płaty kruszeją i po kilku miesiącach, zwykle ok. 1 roku, powstaje ciężka ziemia, którą należy przerobić i usypać w pryzmę, aby nie wysychała. Ziemia darniowa służy do uprawy goździków oraz jako domieszka do ziemi dla niektórych palm (Phoenix).

Ziemia kompostowa

Kompost, z którego powstaje ziemia kompostowa jest zbiorowiskiem odpadków gospodarskich, chwastów pochodzących z pielonek, trawy z trawników itp. Na kompost nie należy jednak składać resztek trudno rozkładających się skorup, chwastów z nasionami ani roślin z objawami chorób. Pryzma kompostowa powinna być co pewien czas przerabiana. Po 2-3 latach z rozłożonych części organicznych wraz z ziemią, którą przyniesiono z chwastami na kompost, powstaje ziemia kompostowa. Ziemia ta jest bogata w składniki pokarmowe powstałe z rozkładu chwastów, a przy tym dostatecznie przewiewna. Ziemia kompostowa bywa używana jako domieszka do ziemi przy uprawie roślin w inspekcie i roślin doniczkowych. W uprawie gruntowej może być stosowana zamiast obornika, jej działanie jest jednak szybsze i długotrwałe.

Ziemia inspektowa

Ziemia inspektowa jest mieszaniną odleżałego w inspekcie nawozu końskiego ze starą ziemią inspektową. Mieszaninę taką układa się w pryzmę, w miejscu ocienionym. Po parokrotnym przemieszaniu używa się ją do uprawy roślin w inspekcie i w doniczkach, ma ona bowiem charakter ziemi uniwersalnej. Ziemię liściową otrzymuje się z rozłożonych liści drzew. Liście grabione w parkach układa się w pryzmy, okrywając je cienką warstwą ziemi, pod którą przy wzroście temperatury następuje rozkład masy organicznej. Pryzmę przerabia się co pewien czas, umieszczając mniej rozłożone partie wewnątrz nowej pryzmy; latem podczas suszy należy pryzmę polewać wodą. Do przygotowania ziemi liściowej mogą być również użyte liście z podkładu grzejnego w inspekcie. Po wyjęciu z inspektu liście te układa się w pryzmę i kilkakrotnie przerabia. Przygotowanie ziemi liściowej trwa 2-3 lat. Liście zawierające garbniki (dęby) nie nadają się na ziemię liściową. Ziemia liściowa odznacza się dużą zawartością próchnicy, jest przewiewna, ma dobrą strukturę i pojemność wodną. Nadaje się do wysiewu nasion w skrzynkach lub przy robieniu mieszanek ziem do pikowania lub sadzenia roślin w doniczkach.

Ziemie stosowane w uprawie roślin ogrodniczych

Ponieważ wymagania glebowe uprawianych roślin są różne, do ich uprawy należy przygotować różne rodzaje ziem. Różnią się one między sobą składem mechanicznym, ilością próchnicy oraz odczynem. Do uprawy roślin ozdobnych stosuje się ziemię inspektową, liściową, kompostową, darniową i wrzosową.

Ukształtowanie terenu

Dla upraw ogrodniczych najodpowiedniejszy jest teren płaski lub z bardzo małym spadkiem o kierunku północ-południe. Dopuszczalna pochyłość terenu wynosi 2%. Zagłębienia, wypiętrzenia i wyrwy terenowe utrudniają uprawę gleby, przewożenie materiałów i roślin. Teren całkowicie odkryty bez jakichkolwiek osłon jest niekorzystny dla upraw, zwłaszcza zimą, w okresie silnych wschodnich, zwykle suchych i mroźnych wiatrów, które powodują często wymarzanie roślin podczas bezśnieżnych zim. Pod uprawę roślin ozdobnych nie nadaje się również teren nisko położony o spływie zimnego powietrza (zmrozowiska), na którym występują znaczne spadki temperatury w różnych porach roku, co zwłaszcza wiosną dla upraw jest niekorzystne. Omówione tu niekorzystne czynniki występują niekiedy w zakładach ogrodniczych i są przyczyną trudności i niepowodzeń w produkcji. Dlatego też przed objęciem nowego terenu trzeba przeanalizować wszystkie czynniki mające wpływ na wynik produkcji, a przeznaczony pod zakład teren należy racjonalnie rozplanować, w celu uniknięcia przyszłych trudności w produkcji.

Poziom wody gruntowej

Dla prowadzenia upraw poziom wody gruntowej ma duże znaczenie. Teren podmokły lub zalewany podczas wiosny i jesieni nie nadaje się pod uprawę roślin ozdobnych. Podobnie i teren o zbyt niskim poziomie wody gruntowej nie jest dla uprawy intensywnej korzystny. W okresach suszy wymaga bowiem stałego podlewania, co zwiększa koszty produkcji i często obniża wartość wyprodukowanego materiału. Dopuszczalny poziom wody gruntowej wynosi l,5-2,0 m.

Wybór terenu – gleba

Teren przeznaczony do uprawy roślin ozdobnych przed rozpoczęciem produkcji musi być zbadany pod względem jego przydatności. Zbadać trzeba m.in. jakość gleby, położenie, stosunki wodne, ukształtowanie powierzchni. Gleba. Jakość gleby w uprawie roślin ma zasadnicze znaczenie. W przyjętym podziale gleb na lekkie, średnie i ciężkie, nie wszystkie gleby nadają się pod uprawę roślin ozdobnych. Na glebach lekkich tylko niektóre gatunki roślin mogą być uprawiane i to przy znacznych nakładach pieniężnych. Zatem teren o glebach lekkich, a przy tym suchych, nie nadaje się pod uprawę roślin ogrodniczych. Gleby średnie, wśród których przeważają bielice, nadają się do uprawy roślin ozdobnych, zwłaszcza bielice lessowe i pyłowe, a przy odpowiednim nawożeniu organicznym nawet bielice piaszczyste. Gleby ciężkie, chociaż trudne w uprawie, mają duże znaczenie dla upraw. Na glebach tych udaje się większość roślin; są one bowiem zasobne w składniki pokarmowe, mają korzystne pH i skład mechaniczny. Różnorodność gatunków wśród roślin ozdobnych i ich odmienne wymagania w stosunku do gleby nakazują przeznaczenie pod ich uprawę terenów, na których występują gleby przynajmniej średnie o zróżnicowanym składzie mechanicznym.

Znaczenie roślin ozdobnych w życiu człowieka

Rośliny drzewiaste występujące w zespołach mają wpływ na kształtowanie mikroklimatu. Drzewa wraz z towarzyszącymi im krzewami hamują natężenie wiatru, dzięki czemu nie ma dużych wahań temperatury. Wiatr, jak wiadomo, w znacznym stopniu powoduje również osuszanie gleby. Wskutek jego zmniejszenia lub całkowitego usunięcia gleba nie wysycha gwałtownie, a stopniowe parowanie zwiększa wilgotność powietrza, co ma duży wpływ na wzrost roślin i żyjących wśród nich ludzi. Zadrzewienia parkowe i uliczne oraz zadrzewione pasy przydrożne, szczególnie w pełnym ulistnieniu, hamują w pewnym stopniu hałas pojazdów mechanicznych. Podobną rolę spełnia gęsty drzewostan np. przy zakładach mechanicznych. Rośliny drzewiaste działają także uspokajająco na człowieka. Mieszkańcy miast i osiedli chętnie spędzają wolny czas na skwerach i w parkach, aby odpocząć i „zaczerpnąć świeżego powietrza”. Parki i skwery są tym chętniej odwiedzane przez ludzi miasta, im mają ładniejsze drzewa i krzewy kwitnące w różnych porach oraz dobrze utrzymane kwietniki z róż, kwiatów rocznych i bylin. Piękno drzew i krzewów w różnych porach wpływa w znacznym stopniu na wygląd i estetykę osiedli miejskich. Dlatego też przy projektowaniu zadrzewień ten właśnie czynnik powinien być brany pod uwagę. Drzewa i krzewy różne w zabarwieniu liści i kwiatów oraz w kształcie korony podnoszą wartość plastyczną i estetyczną parków, skwerów i zieleni osiedlowej. One to wytwarzają uroczysty nastrój, co wpływa korzystnie na człowieka, budzi w nim zamiłowanie do przyrody i poczucie piękna. Ten właśnie aspekt powinien być uwzględniany przy zadrzewieniach osiedli, zakładów pracy, terenów przy szkołach i innych obiektach. Wiele drzew i krzewów jest ozdobnych z owoców, np. jarzębina (Sorbus aucuparia), kalina koralowa (Viburnum opulus), irgi (Cotoneaster sp.). Niektóre z nich mają właściwości lecznicze, np. owoce bzu czarnego (Sambucus nigra), inne są bogate w witaminy, np. owoce jarzębiny zawierają bardzo dużo witaminy C. Wszystkie te owoce są doskonałą karmą dla ptaków w okresie jesieni, zwłaszcza szpaków, kosów, gili i jemiołuszek. To przebywanie ptaków w osiedlu wpływa korzystnie na psychikę jego mieszkańców. Oprócz korzystnego nastroju, jaki wytwarzają drzewa otaczające domy, wpływają one w pewnym stopniu na poprawę warunków zdrowotnych (fitocydy). Przy zadrzewianiu osiedli, terenów między blokami oraz wąskich ulic nie należy sadzić drzew, które rosną szybko i osiągają zbyt duże rozmiary (topole, klon srebrzysty), gdyż zasłaniają okna w mieszkaniach, powodują stale głęboki cień, a przy tym zasłaniają widok na osiedle. Ustalając dobór drzew i krzewów do zadrzewień parków i osiedli nie należy uwzględniać gatunków o właściwościach trujących, np. wawrzynek wilczełyko (Daphne mezereum) krzew o ozdobnych czerwonych trujących owocach, zimowit (Colhicum).

Wartość zdobnicza roślin

Wartość zdobnicza roślin zielnych i drzewiastych może się wyrażać w różny sposób: jedne odznaczają się dekoracyjnymi kwiatami, liśćmi lub owocami, inne tylko owocami, barwą pędów i kory, często też pokrojem. Znając wartość ozdobną poszczególnych roślin, można je wykorzystać przy zakładaniu parków, zieleńców, a także używać do dekoracji mieszkań. Ważnym czynnikiem, obok wartości plastycznych roślin, jest również skala wielkości roślin ozdobnych, obejmująca gatunki niskie, o wysokości zaledwie kilku centymetrów, jak również wyższe i bardzo wysokie (drzewa). Kwiaty są najczęstszym elementem ozdobnym, zwłaszcza wśród roślin zielnych. Mogą one występować pojedynczo i wówczas są duże, jak np. peonie, narcyzy, goździki, z roślin drzewiastych zaś magnolie, powojniki, róże, bądź, w kwiatostanach złożonych z licznych kwiatów małych, np. floksy, ostróżki, łyszczce. Wśród roślin drzewiastych ogromna większość jest ozdobna z kwiatostanów, np. tawuły (Spiraea), lilaki (Syringa), słodlin (Wisteria), kasztanowce (Aesculus). Istnieje też duża grupa roślin o kwiatach dużych, zebranych w okazałe kwiatostany, np. lilie, mieczniki, a wśród drzewiastych róże, różaneczniki, milin (Campsis). Barwa kwiatów jest różna. Każdy rodzaj ma określoną gamę barw, właściwą poszczególnym gatunkom. Ogólnie można przyjąć, że istnieją dwie zasadnicze grupy roślin o ozdobnych kwiatach: o ograniczonej skali barw i dużej skali barw. Wśród roślin zielnych o ograniczonej skali barw kwiatów należy wymienić: pełnik (Trollius) o kwiatach żółtych, firletkę (Lychnis) o kwiatach czerwonych, nagietek (Calendula) o kwiatach żółtych lub pomarańczowych, omieg (Doronicum) o kwiatach żółtych, narcyz (Nar- cissus) o kwiatach białych i żółtych, dzielżany (Helenium) o kwiatach żółtych. Wąską skalę barw w większym jeszcze stopniu obserwuje się u roślin drzewiastych, np. jaśminowce (Philadelphus) mają kwiaty wyłącznie białe, forsycja (Forsythia) kwiaty żółte, żylistek (Deutzia) kwiaty białe. Zupełnie przeciwstawną grupę tworzą rośliny o dużej skali barw kwiatów, zwłaszcza wśród licznych mieszańców. Typową rośliną o obszernej skali jest irys (Iris) oraz pierwiosnek (Primula), a w rodzinie Compositae złociń (Chrysanthemum). Do grupy tej spośród roślin drzewiastych należą róże. Dla wielu roślin głównym elementem dekoracyjnym są liście (odgrywa tu rolę wielkość liści, barwa i kształt). Zróżnicowanie liści u poszczególnych roślin pod względem wielkości, barwy i kształtu pozwala na tworzenie zestawień kontrastowych, głównie w kompozycjach parkowych. Wśród roślin zielnych o dużych liściach należy wymienić następujące gatunki: Ligularia sp., Rodgersia tabularis, Hosta sieboldiana, Heracleum lanatum. Kontrastowo małe liście występują u gatunków: Coreopsis verticillata, Aubretia sp., Cerastium sp. Do roślin drzewiastych o dużych liściach zaliczamy m.in. następujące gatunki: Carya laciniosa, Catalpa bignonioides, Aristolochia durior, Rubus odoratus, Ailanthus altissima. Większość drzew i krzewów ma liście drobne, np. brzozy (Betula), wierzby (Salix), tawuły (Spiraea), porzeczki (Ribes), irgi (Cotoneaster), suchodrzewy (Lonicera). Do zestawień kontrastowych pod względem barwy liści służą byliny,, drzewa i krzewy. Z bylin o barwnych liściach należy wymienić m.in. następujące gatunki i odmiany: Hosta fortunei .Marginatoalba’, Arabis albida .Foliis variegatis’, Ligularia clivorum, Ohtello. Rośliny drzewiaste o liściach barwnych mogą być reprezentowane przez następujące odmiany: Acer negundo ,Variegatum’, Fagus silvatica, Atropunicea, Berberis thunbergii, Atropurpureum, Prunus cerasifera, Woodii, Quercus robur, Concordia, z iglastych natomiast: Picea pungens, Glauca, Thuja occidentalis, Ellwangeriana aurea. Owoce jako element ozdobny występują głównie u drzew i krzewów. Wartość plastyczna owoców wyraża się kształtem lub barwą, niekiedy też obydwa te czynniki występują razem. Dodatnią cechą owoców jest to, że utrzymują się długo na krzewach w okresie jesieni, niekiedy przez całą zimę. Z drzew i krzewów o interesujących owocach suchych wymienić należy m.in. Halesia carolina, Gleditsia triacanthos, Clematis vitalba, Pterocarya jraxinifolia. Dużo drzew i krzewów ma owoce barwne. Charakterystyczne jest, że skala barw owoców u poszczególnych gatunków w obrębie rodzajów jest większa, niż barwa ich kwiatów. Barwne owoce występują u następujących rodzajów drzew i krzewów: Berberis — owoce czerwone, koralowe, czarne; Cotoneaster — owoce czerwone, czarne, koralowe, granatowe, Sorbus — owoce pomarańczowe, żółte, brązowe, Crataegus — owoce czerwone, pomarańczowe, purpurowe, czarne, Lonicera — owoce czerwone, szkarłatne, pomarańczowe, purpurowe, Viburnum — owoce koralowe, niebieskie, czarne, czerwone. Również poszczególne gatunki odznaczają się interesującą barwą owoców, np. Prunus serotina, Euonymus europaea. Niektóre drzewa i krzewy mają barwną korę na pędach, zwłaszcza rocznych. Barwa pędów jest wyraźnie widoczna w stanie bezlistnym, zwłaszcza w okresie zimy i na przedwiośniu. Rośliny o barwnych pędach występują w niektórych rodzajach, np. Cornus, Salix, Tilia, Rosa. W rodzaju Salix występują barwy: żółta, pomarańczowoczerwona, czerwona, zielona, purpurowa. U dereni (Cornus) spotyka się pędy roczne o korze barwy czerwonej, purpurowej, purpurowoczerwonej i żółtej. Lipy (Tilia) mają zróżnicowaną barwę kory pędów rocznych, np. Tilia platyphyllos ma pędy purpurowe, Tilia platyphyllos ,Aurea’ — żółte, Tilia cordata — brązowe. Spotyka się również krzewy o pędach zielonych, np, Kerria japonica, Laburnum anagyroides, Aristolochia durior. Elementem ozdobnym pędów jest powierzchnia kory, siny lub biały nalot woskowy, występujący zwłaszcza w okresie bezlistnym (np. Acer negundo, Salix acutifolia, Rubus caesius). Pędy niektórych drzew i krzewów są pokryte warstwami korka, który się odkłada w kształcie cienkich listew (np. Euonymus alata, E. phellemana), nieregularnych zgrubień (Ulmus carpinifolia, Suberosa), wałeczkowatych listew biegnących wzdłuż międzywęźli (Acer campestre). Na pędach istnieją również ozdobne elementy kłujące — ciernie i kolce. Są one właściwe niektórym rodzajom, np. u rodzaju Rosa spotykamy kolce różnego kształtu i wielkości. U igliczni (Gleditsia triacanthos) występują ciernie o charakterystycznym trójdzielnym kształcie. Wartość ozdobna wielu krzewów i drzew często jest zawarta w ich pokroju, który kształtuje zespół gałęzi, ich wielkość, liczba oraz układ i odchylenie od osi drzewa. Występują więc korony o kształcie kulistym, kopulastym, stożkowatym, kolumnowym, wrzecionowatym lub nieregularnym. Pokrój drzewa jest jednym z głównych elementów kompozycji parkowych.