Rogownica

Pochodzi z południowej Europy. Bylina wysokości 10-20 cm, płożąca, o pędach drobnych, listkach barwy srebrzystej. Kwiaty drobne, białe, 5-płatkowe, kwitnie obficie w maju—czerwcu. Rogownica jest rozmnażana przez podział i z sadzonek. Lubi gleby piaszczyste, stanowisko słoneczne. Rogownica ma zastosowanie w ogrodach skalnych, na murkach, dla tworzenia na rabatach niskich jasnych płaszczyzn srebrzystego ulistnienia. Jest ona niezastąpioną byliną w zestawieniu z kobiercami ciemnolistnych rozchodników oraz z armerią karminową czy też barwnymi goździkami. Po przekwitnięciu wymaga przycięcia. Cerastium tomentosum var. columnae — Rogownica kutnerowata odm. kolumnowa. Tworzy zwarte kobierce, wysokości ok. 10 cm. Sadzić należy w odstępach 30-40 cm. Cerastium biebersteinii — Rogownica Biebersteina. Pochodzi z Krymu. Wysokość 20 cm. Wymaga więcej miejsca i ograniczania wzrostu, gdyż przejawia tendencje do zagłuszania innych roślin. Sadzić należy w odstępach 40 cm.

Goździkowate

Rodzina Caryophyllaceae obejmuje rośliny roczne, dwuletnie i trwałe o łodydze wzniesionej lub pokładającej się, rozgałęzionej, różnego pokroju i różnej wysokości (darniowe, poduszkowe, rozesłane). Liście są zazwyczaj wąskie, zielone lub srebrzyste, czasem pokryte jak gdyby woskiem, naprzeciwległe, często zrośnięte nasadami w pochwy. Kwiaty pojedyncze lub w główkowatych wierzchotkach, często o silnym, charakterystycznym zapachu. Płatki korony u nasady są zwężone nagle w długie paznokcie, kielich mniej lub bardziej sztywny.

Rdestowate

Polygonum compactum — Rdest zwarty. Pochodzi z Japonii. Bylina wysokości 40 cm, pędy brunatnoczerwonawe, liście długości 5 cm, szerokojajowate, na końcu zaostrzone. Ogonki liściowe długości 5-15 cm, czerwone. Kwiaty drobne, rozdzielnopłciowe, w kłosowych kwiatostanach, długości 5-8 cm, kwiaty męskie białe, żeńskie różowe. Kwitnie sierpień—październik. Rdest zwarty jest rozmnażany z podziału i sadzonek. Roślina mało wybredna, rośnie wszędzie, ale lepiej sadzić ją w pełnym słońcu. Rdest zwarty ma zastosowanie w ogrodach skalnych, do tworzenia grup na trawnikach. Jest to jedna z najbardziej efektownych okrywowych roślin jesiennych. Polecenia godną jest odmiana P. compactum ,Roseum’, dająca dużo kwiatów białoczerwonych, pąki ma koralowołososiowe, liście jesienią brązowoczerwone.

Kosaciec żółty

Iris pumila hybrida — Kosaciec karłowy. Pochodzi z Bałkanów. Wysokość 8-15 cm. Kwitnie wcześnie, niektóre odmiany już w końcu kwietnia. Nadaje się na rabaty, obwódki, ogrody skalne. Uprawiać należy na glebie przepuszczalnej, w stanowiskach słonecznych lub półcienistych. Odmian jest bardzo wiele, np.: L pumila ,Atroviolacea’ — kwiaty ciemnopurpurowe, I. pumila ,Cyanea’ — kwiaty ciemno-niebiesko-lila, I. pumila ,Lutea’ — kwiaty żółte, I. pumila ,Scheekoppe’ — kwiaty białe. Iris sibirica — Kosaciec syberyjski. Pochodzi z Europy, Syberii. U nas gatunek chroniony. Wysokość 60-120 cm. Kwiaty drobne, białe, niebieskie, fioletowe. Zastosowanie w grupach i na rabatach oraz masowe wysadzanie wokół zbiorników wodnych. U nas występuje na niżu w rozproszonych stanowiskach w dzikim stanie. Z odmian ciekawa jest I. sibirica ,Caesar’ — wysokość 90 cm, kwiaty ciemno-purpurowo-fioletowe oraz I. sibirica ,Superba’ — wysokość 100-120 cm, kwiaty ciemnoniebieskie. Iris orientalis — Kosaciec wschodni. Wąskimi trawiastymi liśćmi oraz zewnętrznymi płatkami okwiatu pozbawionymi szczotkowatych włosków przypominają Iris sibirica. Kwiaty ma jednak nieco większe. Cenna odmiana ,Snow Queen’ — czysto biała.

Irys, Kosaciec

Pochodzi z Europy, Azji, Ameryki. Wysokość 8-10 cm — kosaćce karłowe, do 60 cm — kosaćce pośrednie, 30-150 cm — mieszańce ogrodowe. Jedna z najciekawszych bylin, ciesząca się bardzo dużym zainteresowaniem hodowców amerykańskich. Zaletą kosaćców kłączowych jest dekoracyjność szablastych, przy dobrej uprawie przez cały sezon trzymających się liści, łatwość uprawy, dość duża szybkość rozmnażania. Okres kwitnienia kosaćców trwa od kwietnia do końca czerwca. Ogromna ostatnio uzyskiwana skala barw oraz wielkość kwiatów zwiększa wartość dekoracyjną tych bylin. Kosaćce rozmnaża się przez podział kłączy, najlepiej w sierpniu, choć można też wiosną oraz jesienią. Sadzi się najlepiej w sierpniu, przesadzać należy co 5-8 lat. Przy przesadzaniu środkowe, półmartwe części kłączy należy usuwać, wysadzając części zewnętrzne żywotne i zdrowe. Przy intensywnym rozmnażaniu można krajać kłącza na kawałki (na 1-2 oczka). Płaszczyzny cięcia lepiej jest zabezpieczyć warstwą sproszkowanego węgla drzewnego. Pielęgnacja polega na odchwaszczaniu, usuwaniu przekwitłych kwiatów i łodyg. Udają się one w każdej glebie ogrodowej, nie za suchej i nie za wilgotnej (na której należy sadzić jedynie irysy syberyjskie i żółte), w półcieniu, w słońcu kwitną pięknie, ale krócej. Kosaćce mają zastosowanie na grzędy jednorodne, grzędy bylinowe, grupy ogrodowe, niższe odmiany na obwódki. Iris x barbata — Kosaciec brodaty. Wysokość 30-150 cm. Kwiaty z rozwiniętą „bródką”, która stanowi pasmo żółtych, pomarańczowych lub białych włosków u nasady dolnych płatków. Kwitnie w czerwcu. Ogromna skala nowych odmian ma zastosowanie w terenach zieleni. Najbardziej znane odmiany to: I. x barbata .Depute Nomblot’ — późna, wysokość 120 cm, kwiaty wielkie, miedzianolila, I. x barbata ,Rheintraube’ — bardzo późna, wysokość 90 cm, kwiaty lawendowoniebieskie. Iris x interregna — Kosaciec pośredni. Mieszaniec I. pumila x I. ger- manica. Kwitnie wcześniej od poprzednich gatunków, zwykle od pierwszej połowy maja. Wysokość 30-60 cm. Do odmian bardziej znanych należą: ,Eleonor Roosevelt’ — kwiaty ciemnofioletowe, ,Golden Bow’ — kwiaty lśniącożółte, bardzo duże, ,Helge’ — kwiaty jasno-cytrynowo-żółte. Iris kaempferi — Kosaciec Kaempfera (Kosaciec japoński). Pochodzi z Japonii, Syberii. Wytrzymuje na ogół dobrze nasz klimat. Kwiaty duże, z mocno rozchylonymi płatkami. Rośliny dorastają do 30-60 cm. Kwitną w czerwcu—lipcu, różnobarwne. Kosaciec Kaempfera jest rozmnażany z siewu lub z podziału kłączy. Kosaćce Kaempfera kwitną obficie na rabatach i w grupach, w żyznej i zwięzłej glebie,’ przy pewnym zasobie wody. Wymagają stanowiska słonecznego.

Krokus, Szafran

Pochodzi z Alp, Karpat i Pirenejów. W Polsce występują dzikie formy w górach. Zwiastun wiosny na równi ze śnieżycą i śnieżyczką. Obecnie są już znane gatunki jesienne. Kwitnie przedlistnie w marcu- kwietniu. Wysokość 5-7 cm. Bulwki nieco spłaszczone. Krokus jest rozmnażany z drobnych bulwek powstających wokół roślin macierzystych, formy dzikie również z nasion. Bulwki, zależnie od wielkości, sadzi się na głębokość 5-4-10 cm, w odległości 5 cm roślina od rośliny. Wykopuje się po upływie kilku, a nawet kilkunastu lat. Krokusy lubią gleby wapienne, dostatecznie przepuszczalne, z domieszką próchnicy, stanowiska słoneczne lub lekko zacienione. Pielęgnacja krokusów polega na odchwaszczaniu i zasilaniu (najlepiej nawozami organicznymi). Zastosowanie: trawniki, rabaty, obwódki rabat. Crocus heuffelianus — Szafran Hauffela. Pochodzi z Siedmiogrodu Bałkanów. Kwiaty niebieskofioletowe. Rozrasta się bardzo szybko, tworząc zwarte, duże płaty. U nas mało wypróbowany. Crocus speciosus — Szafran okazały. Pochodzi z Iranu i Kaukazu. U nas znane odmiany ogrodowe tego gatunku: C. speciosus ,Aitchisoni’ — kwiaty jasnoniebieskie, kwitnie wiosną, C. speciosus ,Albus’ — kwiaty białe, kwitnie jesienią, C. speciosus ,Cassiope’ — kwiaty niebieskie. Crocus vernus — Szafran wiosenny. Pochodzi z gór środkowej Europy (Polska). Mieszańce ogrodowe, barwy od białej, żółtej, lila, niebieskiej do purpurowej, często barwnie paskowane. Należą tu odmiany głównie mieszańce ogrodowe: najwcześniejsze — jasnoniebieska ,Vanguard’ oraz żółta ,Yellow Giant’, najpóźniejsza — ciemnofioletowa ,Van Dyck’. Okres kwitnienia tych odmian jest dłuższy niż u gatunków. Większość odmian nadaje się do przyspieszania. Są również krokusy kwitnące jesienią (w czasie kwitnienia zimowitów we wrześniu i październiku), np. Crocus aitchisoni — odmiana jasnoniebieska, Crocus zonatus — odmiana jasnolila (łatwo rozmnaża się z nasion).

Narcyz

Pochodzi z Europy środkowej i południowej. Wysokość 10-40 cm. Rośliny cebulkowe, o liściach równowąskich, czasem rurkowatych, kwiatach dużych, często, ale nie zawsze wonnych, 6-płatkowych. W kwiecie przykoronek. Kwitnie, zależnie od gatunku i odmiany, od kwietnia do czerwca. Narcyzy rozmnaża się z cebulek przybyszowych, powstających wokół cebuli macierzystej. Wysadza się narcyzy we wrześniu—październiku, na głębokość 10 cm, co 10-20 cm cebula od cebuli, zależnie od wielkości cebul. Z chwilą nadejścia silniejszych mrozów, pożądane jest przykrycie zagonów liśćmi lub słomiastym nawozem, gdyż niektóre gatunki (np. narcyz trąbkowy) mogą przemarznąć. Narcyzy lubią gleby próchniczne, głęboko uprawiane, przepuszczalne, dostatecznie wilgotne, o wysokiej kulturze. Udają się jednak i na cięższych, gliniastych glebach. Zabiegi pielęgnacyjne w okresie wegetacji polegają na zdjęciu wiosną okrycia rozłożonego jesienią, zasilaniu, płytkim spulchnianiu i odchwaszczaniu powierzchni zagonów. Narcyzy uprawiane na kwiat cięty pozostawia się na zagonach przez kilka lat. Przy obsadzaniu kwietników, a przede wszystkim przy produkcji na cebule wyjmuje się corocznie po zakończeniu wegetacji, jednak przed całkowitym zeschnięciem liści. Z chorób występujących na narcyzach najgroźniejsza jest fuzarioza cebul, charakteryzująca się brunatnieniem i gniciem cebul. Liście porażonych roślin żółkną i zamierają. Chorobę tę zwalcza się przez usuwanie i niszczenie porażonych roślin, dezynfekcję gleby. Cebule zdrowe przechowuje się w miejscu suchym i przewiewnym. Przy masowym wystąpieniu chorób i szkodników należy przerwać uprawę cebul na tym samym miejscu na przeciąg 3-4 lat. Cebule zdrowe z plantacji zakażonej przed sadzeniem na nowe miejsce należy zaprawiać. Narcissus incomparabilis — Narcyz niezrównany. Pochodzi z Hiszpanii. Wysokość 30-40 cm. Liście równowąskie, zwykle 4, szerokości 1 cm. Kwiaty bez zapachu, osadzone przeważnie pojedynczo na trzydziestoparocentymetrowej łodydze. Przykoronki długości ok. 2 cm, krótsze od płatków, w różnych odcieniach żółtego. Kwitnie w kwietniu. Z odmian na uwagę zasługują: N. incomparabilis ,Carlton’ — kwiat bardzo duży, o średnicy do 12 cm, żółty, N. incomparabilis ,Monique’ —kwiat biały z przykoronkiem złotożółtym, N. incomparabilis .,Scarlet Elegance’ — kwiat ciemnożółty z przykoronkiem pomarańczowoczerwonym. Narcissus poeticus — Narcyz biały. Pochodzi z południowej Europy. Wysokość 20-40 cm. Cebule o średnicy 2,5-4 cm. Kwiaty białe z krótkim przykoronkiem, osadzone pojedynczo, pachnące. Kwitnie w maju. Z odmian na uwagę zasługują: N. poeticus .Laurens Koster’ — kwiat biały z pomarańczowym przykoronkiem, N. poeticus ,Cheerfulness’ —kwiaty kremowobiałe, pełne. Narcissus pseudonarcissus — Narcyz trąbkowy. Pochodzi z Europy południowej. W Polsce niesłusznie nazwany żonkilem). Należy do ulubionych roślin cebulowych. Wysokość 20-40 cm. Łodyga zakończona pojedynczym kwiatem, z silnie rozwiniętym przykoronkiem, dłuższym lub tej samej długości co płatki okwiatu. Kwitnie w kwietniu. Kwiaty często żółte w odcieniach, delikatnie pachnące, ale są również odmiany bez zapachu. Liście 4-6, równowąskie, szerokości 0,8-1,5 cm, zielone z nalotem popielatym. Dużo odmian tego gatunku wyhodowali ogrodnicy zachodnioeuropejscy, Anglicy i Holendrzy. Są one wykorzystywane do zimowego i wczesnowiosennego pędzenia. Należą tu odmiany: N. pseudonarcissus ,King Albert’ — kwiaty złote, ,Golden Harvest’, ,King Alfred’, .Magnificence’, .Rembrandt’ — kwiaty złotożółte.

Amarylkowate

Części podziemne roślin uprawianych u nas z rodziny Amaryllidaceae stanowią cebule. Liście przeważnie odziomkowe, równowąskie, różnej szerokości i długości, zależnie od gatunku. Kwiaty dzwonkowate, większe lub mniejsze, płatki o różnej szerokości i długości. Galanthus nivalis — Przebiśnieg (Snieżyczka). Pochodzi z Europy. Zwiastun wiosny. W Polsce przebiega północna granica zasięgu geograficznego. Roślina chroniona. Występuje w lasach liściastych na Podkarpaciu. Roślina cebulkowa, wysokości do 15 cm. Liście równowąskie, odziomkowe. Kwiaty dzwoneczkowate, długości do 3 cm, o 3 płatkach dłuższych, białych, 3 wewnętrznych krótszych, zielonawo znaczonych. Kwitnie od marca do kwietnia. Przebiśnieg jest rozmnażany z nasion i cebulek przybyszowych. Sadzić należy w sierpniu, na głębokość 5-8 cm do ziemi liściowej, w odległości co 5 cm. Zastosowanie ma na trawnikach jako roślina obwódkowa, w małych ogródkach na rabaty. Na uwagę zasługuje odmiana G. nivalis ,Plenus’ — pełnokwiatowa. Leucojum vernum — Śnieżyca wiosenna. Pochodzi z Europy. Zwiastun wiosny. W Polsce przebiega północna granica zasięgu geograficznego. Roślina chroniona. Występuje głównie w lasach górskich i podgórskich. Wysokość 10-15 cm. Liście po 2 (3-4) odziomkowe, grubsze niż u śnieżyczki. Kwiaty pojedyncze, w postaci szerokich białych dzwoneczków. Na zakończeniu płatków kwiatowych zielonożółte punkciki. Kwitnie w marcu—kwietniu. Wymagania i zastosowanie jak śnieżyczki. Cenną odmianą jest L. vernum var. carpaticum — Śnieżyca karpacka, o kwiatach stosunkowo dużych, po 2 na szypułce, efektownie wygląda sadzona masowo na wilgotnej łące.

Juka

Yucca filamentosa — Juka karolińska. Pochodzi z Ameryki Północnej. Pęd przyziemny zdrewniały, rozrastający się i wydający wiele gęstych rozet liści zimozielonych. Przeważnie bez pnia nadziemnego. Liście długości 30-40 cm, szerokości ok. 2 cm, mieczowate, dość sztywne, ciemnozielone, na brzegach oddzielają się jasne włókna. Kwiatostany wysokości ponad 100 cm, czasem dorastają do 200 cm. Kwitnie w lipcu—sierpniu. Jukkę rozmnaża się przez odrosty powstające u egzemplarzy kwitnących po ich przekwitnięciu. Jukka wymaga gleb próchnicznych, ogrodowych, zasobnych w wapń. Nie znosi terenów podmokłych. Rośnie dobrze w stanowiskach słonecznych i półcienistych, osłoniętych. Wysadzać należy pojedynczo na trawnikach, w ogrodach skalnych. Na zimę lekko przykrywać. Wyjątkowo piękna roślina podczas kwitnienia.

Cebulica

Scilla sibirica — Cebulica syberyjska. Pochodzi z Kaukazu. Wysokość 10-15 cm. Liście równowąskie, kwiaty drobne, w postaci lazurowoniebieskich dzwoneczków, po trzy na szypułce. Kwitnie w marcu—kwietniu, razem ze śnieżycą i śnieżyczką. Cebulicę syberyjską rozmnaża się z cebulek przybyszowych oddzielanych w lipcu oraz z nasion. Często sama się wysiewa. Rośnie dobrze na glebach próchnicznych, ogrodowych, nie za suchych. Lubi stanowiska słoneczne, choć udaje się i w półcieniu. Wytrzymuje dobrze nasze zimy. Stosuje się ją jako runo w parkach, na trawnikach, na rabaty skalne. Z odmian na uwagę zasługują: S. sibirica ,Alba’ — o kwiatach białych, S. sibirica ,Spring Beauty’ — cenna odmiana o kwiatach nieco ciemniejszych, podwójnej wielkości i silnym wzroście. Nadaje się do pędzenia również w szklarni, a także w mieszkaniu.