Sniadek

Ornithogallum umbellatum — Sniadek baldaszkowy (Gwiazda Betlejemska, śpioszek). Pochodzi z Europy południowej. Wysokość do 15 cm. Liście odziomkowe równowąskie, kwiaty białe, niewielkie gwiazdeczki, otwarte tylko w godzinach południowych. Kwitnie w kwietniu— maju. Należy do mało wybrednych roślin, łatwo rozmnażanych z cebulek przybyszowych. Stosuje się w parkach, jako runo na trawnikach.

Szafirek

Muscari armeniacum — Szafirek armeński. Pochodzi z Azji Mniejszej i śródziemnomorskich okolic Europy. Roślina cebulkowa, o liściach odziomkowych równowąskich, tworzących rozetę złożoną z 6-8 liści, ukazujących się jesienią i zimujących pod śniegiem. Kwiaty drobne, u większości odmian niebieskie, w cylindrycznych kwiatostanach, wysokości 12 cm. Kwitnie w kwietniu—maju. Szafirek armeński jest rozmnażany z drobnych cebulek przybyszowych lub z siewu, lecz siewki są często bez wartości. Sadzić należy już w sierpniu lub na początku września na kwietniki, rabaty kwiatowe lub na obwódki, często również na ogródki skalne, na głębokość około 5 cm, w odległości 10 cm roślina od rośliny (czyli 100 cebulek na 1 m2). Szafirek armeński najlepiej rośnie na glebach lekkich, piaszczystych, zasobnych w próchnicę i składniki odżywcze (specjalnie w fosfor i potas), w słońcu lub półcieniu. Na jednym miejscu rośnie kilka lat. Muscari botryoides — Szafirek drobnokwiatowy Pochodzi z Afryki północnej, Azji, Europy okolic morza Śródziemnego. Nieco wyższy od poprzedniego, wysokość do 20 cm, liście równowąskie, tworzące rozetę, ukazujące się jesienią l zimujące w gruncie. Kwiaty drobniejsze niż u M. armeniacum, przeważnie niebieskie, czasem fioletowe lub białe w cylindrycznych, wielokwiatowych kwiatostanach. Uprawia się jak gatunek poprzedni. Szafirki nadają się do pędzenia.

Lilia tygrysia i Willmotta

Lilium tigrinum — Lilia tygrysia. Pochodzi z Chin, Japonii, Korei. Wysokość 80-150 cm. Najbardziej rozpowszechniona u nas lilia. Kwiaty pomarańczowoczerwone, nakrapiane czarnymi centkami, zebrane na wierzchołkach łodyg w groniastych kwiatostanach. Liście szerokolancetowate. Kwitnie w lipcu—sierpniu. Lilię tygrysią rozmnaża się łatwo z cebulek przybyszowych, powstających w pachwinach liści na łodydze. Na mróz odporna całkowicie. Sadzić należy w grupach jednorodnych w parku lub na rabatach bylinowych, w zestawieniu z wysokimi bylinami, w odległości 25-40 cm. Z odmian na uwagę zasługują: L. tigrinum ,Fortune!’ oraz L. tigrinum ,Splendens. Lilium willmottiae — Lilia Willmotta. Pochodzi z Chin. Wysokość 100-200 cm. Tworzy luźne i wiotkie grona kwiatowe, po 5-20 niewielkich kwiatów lśniących, czerwonych lub pomarańczowych, przeważnie czarno lub brązowo nakrapianych. Kwitnie w lipcu—sierpniu. Lilię Willmotta rozmnaża się z nasion i z cebul przybyszowych, kwitnie w drugim roku od wysiewu. Najlepiej rośnie w półcieniu między krzewami podtrzymującymi jej wiotkie pędy. Wymaga, jak większość lilii, głębokich próchnicznych gleb, prawdopodobnie lubi też gleby wapienne. Z odmian na uwagę zasługują: L. willmottiae ,Improved’, okazalsza od typu, sadzi się ją w rozstawie 30X40 cm.

Lilia złotogłów i królewska

Lilium martagon — Lilia złotogłów. Pochodzi z Europy środkowej i Polski. Roślina chroniona. Delikatna lilia o pięknym kształcie, będąca natchnieniem twórców sztuki ludowej (Lelija). Wysokość 30-50 cm. Bliżej szczytu pędu wykształca 10-40 Niewielkich kwiatów, delikatnych, o podwiniętych płatkach, lilaróż, zwisających. Kwitnie w końcu czerwca i w lipcu. Lilię złotogłów rozmnaża się z siewu. Zastosowanie ma w częściach naturalistycznych parku. W uprawie ogrodowej znana jest odmiana L. martagoji ,Albiflorum’ — Lilia złotogłów białokwiatowa, dorasta do 120 cm, kwiaty woskowobiałe, rozmnażana z cebulek przybyszowych, które jednak rzadko tworzy, oraz L. martagon var. cattaniae (var. dalmaticum) — Lilia złotogłów odm. Katańska, o ciemnych czerwono-czarno-orzechowych kwiatach, dekoracyjna. Lilium regale — Lilia królewska. Pochodzi z Chin. Wysokość 80-120 cm. Kwiaty duże (o płatkach długości 15 cm), mocno pachnące, wewnątrz białe, na zewnątrz różowo paskowane, po 24-20 na pędzie, rozmieszczone charakterystycznie w górnej części pędu po 2 lub 4 naprzeciw siebie. Kwitnie w lipcu po lilii białej. Lilię królewską rozmnaża się z siewu i z cebulek przybyszowych. Nasiona wysiewa się w marcu, w szklarni lub inspekcie, kwitnie często już w drugim roku po wysiewie. Wysadza się ją w rozstawie 30X40 cm. Należy do najpiękniejszych i najbardziej wytrzymałych lilii. Udaje się na każdej glebie ogrodowej, byle nie podmokłej. Lilię królewską stosuje się w grupach parkowych, na trawnikach, na jednorodnych rabatach, a także na rabatach bylinowych. Należy ona do lilii wytrzymalszych na choroby i szkodniki.

Lilia szafranowa i Henry’ego

Lilium croceum — Lilia szafranowa. Pochodzi z Europy południowej. Wysokość 40-70 cm. Kwiaty szafranowożółte i pomarańczowe, zebrane na szczycie pędu, zwrócone kielichami ku górze. Liście lancetowate, rozmieszczone wokół pędu od dołu ku górze, kończą się na kilka centymetrów przed kwiatostanem. Gatunek najwcześniej kwitnący, nie pachnie. Lilię szafranową rozmnaża się z cebul wytwarzanych na rozłogach. Nie tworzy cebulek w pachwinach liści. Łatwa w uprawie. Na ogół dobrze znosi nasze zimy. Sadzi się ją w rozstawie 30X30 cm, na rabaty bylinowe, skupiny ogrodowe. Lilium henryi — Lilia Henry’ego. Pochodzi z Chin. Wysokość ok. 180 cm. Kwiaty pomarańczowożółte, z odchylonymi płatkami, dość duże, zwisające, po 15-20 w jednym kwiatostanie. Kwitnie późno, w sierpniu lub wrześniu. Pomimo swego pochodzenia dość wytrzymała, dobrze znosi przeciętne warunki naszych zim. Lilię Henry’ego rozmnaża się z odrostów i z nasion, które jednak u nas nie zawsze dojrzewają. Sadzić należy wiosną. Dobrze rośnie w glebie próchniczno-piaszczystej, nieco wapiennej, nie lubi stanowisk podmokłych. Lepiej znosi suszę od innych lilii. Stosować należy w grupach parkowych i na grzędach bylinowych w rozstawie jak L. candidum.

Lilia biała

Lilium candidum — Lilia biała. Pochodzi z Europy południowej. Znana u nas najdawniej, często uwieczniana na obrazach kościelnych. Wysokość 100-550 cm. Kwiaty białe, rozmieszczone na szczycie pędu po 6-20 sztuk, pachnące, przeważnie 5-płatkowe, płatki długości 5-8 cm. Kwitnie w czerwcu—lipcu. Lilię białą rozmnaża się z cebul przybyszowych i przez sadzonkowanie łusek. Jesienią wypuszcza liście odziomkowe, które pozostają na zimę. W bezśnieżne zimy może wymarznąć, toteż sadzi się ją zwykle wcześnie w sierpniu, na początku września, na głębokość ok. 15 cm, w rozstawie 30X40 cm, przeważnie na rabaty jednorodne. Przy sadzeniu w zwartych grupach parkowych stosuje się odległości 20 cm. Cebule pozostawia się na miejscu wysadzenia zwykle przez kilka lat. Lilia biała często jest opanowywana przez choroby wirusowe i przez mączniaka oraz przez mszyce. Z chorobami walczy się stosując opryski preparatami miedziowymi, przeciw mszycom stosuje się środki fosforoorganiczne.

Liliowiec

Pochodzi z Europy środkowej i Azji wschodniej. Bylina powszechnie u nas znana, pospolita w ogródkach wiejskich. Liście równowąskie, jasnozielone, długości do 100 cm, szerokości 3 cm. Kwiaty przeważnie płatkowe, duże, w różnych odcieniach barwy żółtej. Bywają również bardziej pomarańczowe i brązowe, a także różowobrzoskwiniowe, mahoniowe, fioletowopurpurowe i jeszcze ciemniejsze. Po kilka kwiatów na pędzie. Większość liliowców zamyka kwiaty wcześnie po południu, a także w pochmurne dni. Ostatnio hodowcy amerykańscy otrzymali odmiany, których kwiaty nie zamykają się do późnego wieczora, zachwycając miłośników tego rodzaju ogromną skalą barw. Liliowce rozmnaża się z masowo ukazujących się odrostów korzeniowych. Korzenie bulwkowate lub mięsiste sięgają do 80 cm w głąb gleby, stąd wytrzymałość tych roślin na suszę. Sadzi się je, zależnie od siły wzrostu danego gatunku, w odstępach 35-60 cm. Liliowce rosną dobrze zarówno na glebach suchych, słabych, jak i wilgotnych, żyznych. Lubią słońce, ale rosną i w półcieniu. Liliowce stosuje się na rabatach, w grupach bylinowych, na obrzeżenia zbiorników wodnych. Hemerocallis citrina — Liliowiec cytrynowy. Pochodzi z Chin. Wysokość do 70 cm. Kwiaty cytrynowe, żółte, lekko pachnące, dość długo otwarte. Kwitnie w lipcu—sierpniu, liście długości do 100 cm, szer. ok. 1 cm. Hemerocallis fulva — Liliowiec rdzawy. Pochodzi z Europy i Azji. Wysokość do 80 cm. Liście długości 454-75 cm, szerokości do 3,5 cm. Kwiaty żółto-brązowo-czerwone. Kwitnie w czerwcu—lipcu. Gatunek najmniej wymagający. Odmiana pełna H. fulva ,Kwanso Hemerocallis middendorffii — Liliowiec Middendorfa. Wysokość 30-4-40 cm. Kwiaty jasnopomarańczowe, pachnące. Kwitnie w maju— czerwcu, często powtarza kwitnienie w sierpniu. Liście długości ok. 50 cm, szerokości ok. 2 cm, zielone. Kniphofia — Trytoma mieszańce. Pochodzi ze środkowej i południowej Afryki. Wysokość 40-120 cm. Liście długości do 130 cm. Kwiaty rurkowate w kwiatostanach kłosowych, barwy żółtej, pomarańczowej, czerwonej i rdzawej, często wielobarwne. Kwitnie od czerwca do sierpnia włącznie, zależnie od gatunku. Trytomę rozmnaża się z odrostów. Rośliny sadzi się w rozstawie 30X40 cm. Trytoma wymaga gleby żyznej, przepuszczalnej, próchnicznej, ciepłej, stanowiska słonecznego. Zastosowanie w grupach ogrodowych. W naszych warunkach należy zabezpieczać ją na zimę (przykrycie liśćmi), ponieważ często wymarza. Najbezpieczniej wyjmować na jesieni i przechowywać z bryłą ziemi jak pacioreczniki. Pochodzi z Ameryki, Europy, Azji, poniżej 55° szerokości geograficznej. Znaczna część rośnie w górach do wysokości 3000 m n.p.m. Jedna z najpiękniejszych i najbardziej cenionych roślin ze względu na kształt, barwę i zapach. Obecnie znana w wielu nowych odmianach, otrzymanych przez hodowców amerykańskich. Wysokość kwitnących lilii 25-200 cm. Barwy kwiatów od białej poprzez żółtą, czerwoną, brązową i różową do lila. Lilie udają się na glebie żyznej, pszenno-buraczanej, ogrodowej, z dodatkiem torfu i ziemi liściowej. Nadmiar wapnia szkodzi im. Kwitną, zależnie od gatunku, od maja do sierpnia, a nawet września. Większość lilii zimuje u nas prawie zupełnie dobrze, część wymarza jedynie w bezśnieżne zimy, toteż niektóre gatunki wymagają okrycia na zimę. Lilie rozmnaża się przez oddzielanie i sadzonkowanie łusek, przez cebule przybyszowe, względnie cebulki powietrzne, a także przez wysiew nasion. Rośliny sadzi się na głębokość 15-20 cm, na glebie głęboko uprawionej, zapewniającej powietrze i składniki odżywcze. Najlepiej jest sadzić lilie we wrześniu i marcu, ewentualnie w październiku i kwietniu (później kwitnące).

Hiacynt gruntowy i inne gatunki

Galtonia candicans (Hyacinthus candicans) — Galtonia biaława (Hiacynt gruntowy). Pochodzi z Ameryki Południowej. Wysokość 100-120 cm. Kwiaty białe, osadzone na górnej części pędu, przypomina hiacynt, stąd często zwie się ją hiacyntem gruntowym. Kwitnie sierpień— wrzesień. W ostrzejsze zimy przemarza, toteż na zimę bezpieczniej przykryć ją liśćmi lub przechować w okresie zimy w pomieszczeniach. Galtonię białawą rozmnaża się z cebul przybyszowych oraz nasion. Sadzić należy wiosną. Wymaga gleb żyznych, ale nie za ciężkich, próchnicznych, stanowisk słonecznych. Stosować należy w grupach ogrodowych. Pochodzi z Chin i Japonii. Rodzaj ozdobny z liści. W naszych warunkach wytrzymały na mróz. Kwitnie zwykle od czerwca do sierpnia. Kwiaty rurkowate, osadzone na górnej części pędu, barwy białej do lila w różnych odcieniach, nie mające specjalnych wartości ozdobnych. Funkie rozmnaża Się przez podział części podziemnych. Sadzić należy jesienią lub wiosną, gatunki niższe w odległości 30-35 cm, gatunki wyższe — 40-50 cm. Rośnie w słońcu, cieniu i półcieniu, na przeciętnej ziemi ogrodowej, głęboko uprawianej, choćby okresowo nawodnionej. Funkię stosuje się na obwódki rabat, na grupy parkowe, Szczególnie nadwodne, często też do obsadzania grobów na cmentarzach. Hosta fortunei (H. sieboldiana var. fortunei) — Funkia Fortunego. Wysokość z kwiatostanem 40 cm. Kwitnie w lipcu. Liście jasnozielone, długości 13-12 cm. Odmiana H. fortunei ,Marginato-alba’ — liście z białą obwódką, wysokość do 50 cm. Odmiana H. fortunei ,Gigantea’ — Funkia Fortunego Olbrzymia — wysokość do 70 cm, liście duże zaokrąglone, barwy stalowoniebieskiej. Hosta glauca (H. sieboldiana) — Funkia sina . Wysokość 70-80 cm wraz z kwiatostanem. Liście zielononiebieskie, długości do 30 cm, szerokości do 20 cm, osadzone na ogonkach długości 30 cm. Kwiaty niebieskofioletowe ukazują się w lipcu—sierpniu. Najbardziej dekoracyjny gatunek parkowy funkii. Hosta japonica (H. lancifolia, H. lanceolata, H. undulata) — Funkia japońska (falistolistna). Wysokość 30-40 cm. Liście wydłużone, długości do 15 cm, szerokości 4-5 cm, na końcu zaostrzone, zielone, o przebiegających 3-5 nerwach, równolegle rozmieszczonych. Kwiaty (5-10) jasnofioletowe, zwisają z pędu. Kwitnie w lipcu—sierpniu. Ceniona jest odmiana ,Albomarginata’ — o liściach z białą obwódką. Hosta uentricosa (H. coerulea) — Funkia rozdęta (F. błękitna). Wysokość do 40 cm. Liście lancetowate, na długich ogonkach, kwiaty białe, efektowne. Kwitnie lipiec—sierpień.

Hiacynt

Hyacinthus — Hiacynt. Są to rośliny cebulowe o liściach równowąskich i kwiatach zebranych w grona. H. orientalis jest dzięki pięknym barwom i miłemu zapachowi kwiatów jedną z najulubieńszych roślin. Stosowany głównie do pędzenia, coraz częściej spotykany jako obsadzenie rabat kwietnikowych. Lubią gleby przewiewne i przepuszczalne, dostatecznie wilgotne. Wymagają obfitego nawożenia. Wysadza się je do gruntu od sierpnia do października, kwitną głównie w kwietniu i maju. Przy uprawie dla cebul obrywamy kwiaty w okresie ich rozwoju. W końcu czerwca i na początku lipca cebule wykopujemy, przesuszamy i przechowujemy w skrzynkach do września, następnie sortujemy i wysadzamy. Skala barw hiacyntów jest bardzo duża — od białej poprzez różową, niebieską do ciemnych odcieni.

Szachownica kostkowata

Fritillaria meleagris — Szachownica kostkowata. Pochodzi z Europy (Polska). Wysokość 20-40 cm, rzadko 60 cm. Nazwana dla charakterystycznego, podobnego do szachownicy układu plam barwnych na dzwonkowatym, zwisłym, pojedynczym na pędzie, purpurowobrunatnym kwiecie. Kwitnie w kwietniu—maju. Rośnie dziko na mokrych, torfiastych łąkach. Szachownicę kostkowatą rozmnaża się z cebulek przybyszowych, które oddziela się od cebuli macierzystej co 3-4 lat. Młode cebulki sadzi się na głębokość 10 cm. Można też wysiewać nasiona wiosną w następnym roku po zbiorze. Kwitnie po kilku latach. Udaje się na glebach wilgotnych. Sadzić należy w pobliżu zbiorników wodnych. Jest gatunkiem u nas chronionym.